Osmanlı imperiyası bolşevik və erməni işğalı altında olan Bakıya Qəhrəman Qafqaz İslam Ordusunu göndərdi.
Osmanlı İmperiyası qardaş Azərbaycanı tək qoymadı
1918-ci ilin martında erməni və bolşevik qoşunları Bakıda minlərlə günahsız müsəlman türkü qətlə yetirdilər. “Mart hadisələri” kimi tanınan bu qırğın Azərbaycan xalqına dərin yaralar vurdu.
Həmin dövrdə, 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan öz müstəqilliyini elan etdi. Ancaq yeni qurulan bu dövlətin xarici hücumlardan qoruya biləcək güclü ordusu yox idi. Bu məqamda Osmanlıdan kömək istənilib.
Ənvər Paşadan işğalın sonu: Dərhal yeni ordu qurun
1918-ci il iyunun 4-də Batumi konfransında müqavilə bağlanan kimi Azərbaycan lideri Mehmet Emin Rəsulzadə Ənvər Paşaya müraciət edərək kömək istədi.
Mehmet Emin Resulzadə Ənvər Paşaya “Ordumuz yoxdur, gücümüz yoxdur, özümüzü qoruya bilmirik. Bakıda bolşevik sovetləri var, onları təmsil edən ermənilər var, ingilislər Bakıya giriblər. Hətta gürcüləri də almanlar dəstəkləyir. Bizi kim dəstəkləyəcək?” deyəndə Ənvər Paşa dərhal bölgədə yeni ordunun yaradılmasını əmr edir.
Ənvər Paşanın Turan idealı
Qardaş Azərbaycanı tək qoymamaq, Turan idealını reallaşdırmaq üçün xüsusi ordu yaradıldı.
Zamana sığmayan 41 il: Ənvər Paşa
Bu ordu “Qafqaz İslam Ordusu” adlanır və onun komandanlığı Ənvər Paşanın qardaşı Nuri Paşaya verilir.
Almaniya Osmanlı imperiyasının Qafqazda olmasını istəmirdi
Osmanlı İmperiyası I Dünya Müharibəsində Almaniya ilə müttəfiq olub. Almaniya Bakının zəngin neft ehtiyatlarını öz nəzarəti altına almaq istəyir; Bu səbəbdən Osmanlı hərbi əməliyyatlarını məhdudlaşdırmağa çalışırdı. Berlin hətta Nuri Paşaya təzyiq göstərdi ki, Bakıya doğru irəliləməsin.
Osmanlı dövləti Azərbaycan türklərini qorumaq vəzifəsini prioritet vəzifə kimi görürdü. Ənvər Paşanın göstərişlərinə uyğun olaraq Nuri Paşa alman təzyiqlərinə baxmayaraq əməliyyatı davam etdirdi.
İlk olaraq Gəncə təmin edildi
Qafqaz İslam Ordusu əvvəlcə Gəncənin təhlükəsizliyini təmin etdi və oradakı Azərbaycan hökuməti ilə koordinasiya etdi. Sonra Şamaxı, Kürdəmir və Salyan bölgələrində erməni və bolşevik qüvvələrinə qarşı mühüm uğurlar əldə edildi. Asayiş ictimai təhlükəsizliyi təmin etməklə quruldu.
Ordunun irəliləməsi zamanı yerli əhalinin dəstəyi mühüm rol oynadı. Azərbaycan türkləri Osmanlı əsgərlərini xilaskar kimi qarşıladılar.
Bakı Əməliyyatı və Qələbə
1918-ci il sentyabrın 15-də Nuri paşanın komandanlığı ilə Qafqaz İslam Ordusu Bakıya həlledici hücuma keçdi.
Qafqaz İslam Ordusu 30 saatlıq döyüşdən sonra Bakını azad edib. Qafqaz İslam Ordusu 1130 şəhid verib.
Bu gün Azərbaycanda təkcə Bakıda deyil, Şamaxıda, Şəkidə, Gəncədə də türk şəhid məzarlıqları var. Bu şəhid məzarlıqları Azərbaycan türkləri tərəfindən müqəddəs yadigar kimi görülür və şəhid məzarlıqlarının mühafizəsi Azərbaycan hökuməti tərəfindən həyata keçirilir.
15 sentyabr Bakının Qurtuluş Günü
Bakının azad edilməsi Azərbaycanın müstəqilliyini təmin etdi. Lakin Osmanlılar Mudros barışığından sonra tezliklə qoşunlarını bölgədən geri çəkdilər.
Bu gün 15 sentyabr Azərbaycanda “Bakının Qurtuluş Günü” kimi qeyd olunur.
