Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan Türkiyənin Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına (ŞƏT) üzvlük perspektivinin bir blokdan ayrılmaq və ya Qərbə arxa çevirmək demək olmadığını ifadə edərək, “Məqsədimiz 360 dərəcə baxışla öz çəkimizi artırmaqdır”
Prezident Ərdoğan Qırğızıstanın ev sahibliyi etdiyi Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) Sammitində iştirak etmək üçün Bişkekə səfərini başa vurub.
Avropa.info xəbər verir ki, Səfərdən qayıdarkən təyyarədə jurnalistlərin suallarını cavablandıran Ərdoğan Qırğızıstan Prezidenti Sadır Çaparovun dəvəti ilə Türkiyənin “dialoq tərəfdaşı” olduğu Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının bu il keçirilən sammitinə “fəxri qonaq” kimi qatıldığını bildirib.
Təmasları çərçivəsində avqustun 31-də axşam saatlarında liderlərlə keçirilən 6-cı Dünya Köçəri Oyunlarının açılış mərasimində iştirak etdiyini xatırladan Ərdoğan, idmançıları təşkilatda salamladıqlarını bildirib.Ərdoğan Qırğızıstanın müstəqilliyinin ildönümünə toxunaraq, “Bu münasibətlə qardaş qırğız xalqını 31 Avqust Müstəqillik Günü münasibətilə bir daha ürəkdən təbrik edir, əziz qardaşım cənab Çaparov tərəfindən qonaqpərvərliyə görə qırğız xalqına ürəkdən təşəkkürümü bildirirəm”.
Prezident Ərdoğan bunları qeyd etdi;
Təməli 30 il əvvəl “Şanxay beşliyi” adı ilə qoyulmuş Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı zaman keçdikcə 30-a yaxın ölkəni və beynəlxalq təşkilatı birləşdirən ən böyük regional təşkilata çevrilib. Asiya Sakit Okean regionu ilə Yaxın Şərqi birləşdirən yeganə struktur olan bu Təşkilat cəmi 35 trilyon dollar dəyərində və 4 milyarddan çox əhalisi olan iqtisadi strukturu təmsil edir.
Təkcə Təşkilatın üzvü olan ölkələrlə ticarət dövriyyəmiz hər il 150 milyard dollara yaxınlaşır. Biz Türkiyə olaraq inkişaf edən iqtisadiyyatımız və Şərqlə Qərb arasında strateji mövqedə yerləşdiyimiz üçün bu böyük iqtisadi və insan coğrafiyası ilə əlaqələrimizi artırmağa çalışırıq. Əslində, 2019-cu ildə elan etdiyimiz “Yenidən Asiya” təşəbbüsümüz də bu ideyanın əksidir. Bizi Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına yaxınlaşdıran digər mühüm aspekt paylaşdığımız regional mülkiyyət mədəniyyətidir. Sammitdəki çıxışımda bu məsələyə diqqət çəkməklə yanaşı, mənim çoxtərəfli və əməkdaşlığa əsaslanan diplomatik yanaşmamızı da izah etmək imkanım oldu. Qlobal ədalətdən, sabitlikdən və davamlı inkişafdan ayrı düşünülə bilməyən iqlim dəyişikliyi, enerji kimi məsələlərlə bağlı işimiz haqqında məlumat verdim.Sammit çərçivəsində həmkarlarımla da görüşlərim oldu.
Biz Azərbaycan, Qırğızıstan və Rusiya Federasiyasının rəhbərləri ilə gündəliyimizdəki məsələləri ətraflı müzakirə etdik. Biz həmsöhbətlərimlə, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş katibi ilə də fikir mübadiləsi apardıq. Həmişə dediyimiz kimi, ən qərb Asiya və ən şərq Avropa ölkəsi olaraq, bizimlə eyni dəyərlərə sahib olan hər bir təşəbbüsün təbii bir hissəsi olmağa davam edəcəyik.
Biz müxtəlif münaqişələrin və böhranların, xüsusən də regionumuzda baş verənlərin dialoq və diplomatiya yolu ilə beynəlxalq hüquq normaları əsasında həllinə dair prinsipial mövqeyimizi davam etdirəcəyik. Bu düşüncələrlə ümid edirəm ki, səfərimiz ölkəmizə, millətimizə, bölgəmizə və bütün bəşəriyyətə faydalı olacaq.“Hər kəs Türkiyənin böyük imkanlar təqdim etdiyini görür”Bişkek Sammiti ölkəmizin iqtisadi, siyasi və strateji variantlarını şaxələndirmək iradəsinin konkret göstəricisi olmuşdur. Türkiyə olaraq Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv ölkələrlə ikitərəfli ticari və iqtisadi əlaqələrimiz var. Artıq hər kəs görür ki, Türkiyə Çindən Orta Asiyaya, Rusiyadan Cənubi Asiyaya qədər uzanan geniş coğrafiyada böyük ticarət və iqtisadi imkanlara malikdir. Çoxşaxəli xarici siyasət anlayışımızın təzahürü kimi son illərdə Təşkilatla əlaqələrimizdə mühüm irəliləyiş əldə edilmişdir. Türkiyə həm Qərblə, həm də Şərqlə balanslı əlaqələr qura bilən, əlaqələrini bu dərəcədə dərinləşdirə bilən bir ölkədir. Türkiyənin bu yanaşması həm də qlobal problemlərə əməkdaşlıq və effektiv çoxtərəflilik əsasında həll yolları tapmaq məqsədini gücləndirir.
Qarşıdakı dövrdə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı ilə əlaqələrimizi daha yüksək səviyyələrə çıxarmağımız da mümkündür. Mən bunu xüsusilə vurğulamaq istərdim. Türkiyənin təşkilata üzvlük perspektivi blokdan çıxmaq və ya Qərbə arxa çevirmək demək deyil. Məqsədimiz; 360 dərəcə görmə ilə öz çəkimizi artırmaqdır.“Bu bir həqiqətdir ki, müharibə yox, sülh qalib gələcək”Cənab Putinlə ikitərəfli görüşümüz oldu. Bu görüşdə xüsusilə Rusiya ilə Ukrayna arasında baş verənləri müzakirə etmək imkanımız oldu və bu, çox məhsuldar oldu. Çox mehriban bir atmosferdə keçdi. Bizim Rusiya ilə enerjidən ticarətə, turizmdən investisiyaya qədər bir çox sahədə mühüm əməkdaşlığımız var. Hər şeydən əvvəl biz milyonlarla rus turisti ölkəmizdə qəbul edirik. Heç bir ölkədən belə bir turist Türkiyəyə gəlmir. Bildiyiniz kimi, əvvəllər Almaniyada yaxşı vəziyyətdə idi.
Lakin Rusiya daha sonra onları üstələyib. Türkiyə bölgəmizdəki münaqişələrin sülh yolu ilə həllində rol oynayır. Həm bizim, həm də cənab Putinin gözləntisi Rusiya ilə Ukrayna arasındakı müharibənin tezliklə sülhlə başa çatmasıdır. Biz ən qısa zamanda istəyirik; Qoy bu bölgədə Rusiya ilə Ukrayna arasında sülh prosesi getsin və bölgədə sülh hökm sürsün. Aydındır ki, bu müharibə həm regionumuz, həm dünyamız, həm də tərəflər üçün yaxşı nəticə vermədi. Yəni Putin bundan razıdırmı? razı deyil. O, həm də bu məsələnin ən qısa zamanda yaxşı bitməsini gözləyir.
Biz cənab Putinə sülh üçün əlimizdən gələni etməyə hazır olduğumuzu bildirdik. Bu bir həqiqətdir ki, müharibə yox, sülh qalib gələcək. Biz buna nail olmaq üçün hər cür səy göstərməyə hazırıq.“Biz yolumuza davam edəcəyik, qardaşlarımızla birlikdə güclənəcəyik”(Məkkə Alyansı) İstanbulda keçirilən toplantı çox, çox əhəmiyyətlidir. Bu ittifaqın ilk və konkret addımını atmaq üçün Strategiya, Siyasət və Hərbi Komitə toplandı. Üç ölkənin xarici işlər nazirləri, milli müdafiə nazirləri və baş qərargah rəisləri bir araya gəldi. Biz burada mümkün qədər tez konkret addımlar atmaq üçün yanaşmamıza əsaslanaraq, görülməli olan texniki məsələləri qeyd etmişik. İlk növbədə katibliyin yaradılması və funksional vəziyyətə salınması lazımdır. Burada hərbi və siyasi məsələləri həll etmək lazımdır.
Müdafiə sənayesi mühüm əməkdaşlıq sahəsidir. Həmçinin hərbi əməliyyat əməkdaşlığı çərçivəsində hərbi hazırlıq, hərbi standartlaşdırma, hərbi təhlükə, imkan və imkanların bölüşdürülməsi kimi texniki məsələlər müzakirə edilib. Bunların necə və nə vaxt həyata keçiriləcəyi ilə bağlı qərarlar qəbul edilib. Bu müttəfiqliyə açıq reaksiya verən çox az ölkə var, amma gizli reaksiya verən ölkələr də var.
Xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanı, Pakistan və Türkiyə arasındakı tarazlıq bir çox aktyorun bu ittifaqı açıq şəkildə tənqid etməsini çətinləşdirir. Bu ittifaq regionumuzda sabitlik və təhlükəsizlik üçün yaradılmışdır. Qardaşlarımızla birlikdə daha da güclənərək yolumuza davam edəcəyik.“Bizim planımız, təqvimimiz var”(Terrorsuz Türkiyə prosesi) Bu cür tədbirlərə vaxt vermək, yəni təqvim irəli sürmək və ya bu işi planlaşdırmaq mümkün deyil. “Terrorsuz Türkiyə” prosesini təqvim məsələsi deyil, məqsəd məsələsi kimi görürük. Biz buna bu şəkildə baxacağıq. Təbii ki, dövlət olaraq bizim yol xəritəmiz, planımız, təqvimimiz var.
Hazırda proseslə bağlı müvafiq qurumlarımız koordinasiya üzərində işləyir. Bu gün gəldiyimiz nöqtədə Parlamentimizin irəli sürdüyü güclü konsensus mühüm və çox dəyərlidir. Vitse-prezidentimiz Cevdet Yılmazın sədrliyi ilə yaradılmış monitorinq şurası qanunla müəyyən edilmiş vəzifələr çərçivəsində atılacaq addımları planlaşdırmağa başlayıb. Qanunun icrası üçün təşkilat faktiki olaraq silahı yerə qoymalı və ləğv edilməlidir. Bununla bağlı təsbitlərin və təsdiqlərin necə olacağı bəllidir. Proses addım-addım davam edir.
Proses tamamilə dar nümunələrlə məhdudlaşmır. Bu baxımdan da rahatlıq var. Biz məsələyə dövlətin ciddiliyi ilə yanaşır və ona uyğun addımlarımızı atırıq. Millətimiz də “Terrorsuz Türkiyəyə dəstəyini nümayiş etdirdi. Bu cür təxribatlara açıq olan proseslər çox uzatılmamalıdır. Bu nöqtədə Qrup sədrlərimiz başda TBMM sədrimiz olmaqla hər cür həssaslıq nümayiş etdirir və bu qətiyyətlə yolumuza davam edirik”.Biz məsələyə dar prizmadan baxa bilmərik. Biz səmimi olacağıq. Biz məsuliyyət daşıyacağıq.
Biz tədbirli olacağıq, qardaşlığımızı qoruyacağıq. Mövzuya ən geniş prizmadan yanaşır və beləliklə də hədəfə diqqət yetiririk. Millət qardaşlığına xələl gətirən, ictimai inteqrasiyaya xələl gətirən, terrorun keçmişdə yaratdığı qırılma xətlərini yenidən aktivləşdirmə riski olan yanaşmalara dözə bilmərik. Siyasi kimliyi olan bəzi insanların həddindən artıq ifadələri ola bilər. Prosesi yoluxdurmaq üçün bunu edənlər də ola bilər. Bilinsin ki; Sosial inteqrasiyaya xidmət etməyən hər hansı diskurs xaosa töhfə verir və başqa məqsədə xidmət etmir. Açığı, hesab edirəm ki, xalqımız bu cür təxribatlara qarşı müqavimət göstərib.
Millət bu prosesi mayalandırdı və maya tutdu. Daxili cəbhənin gücləndirilməsi fərqlərin aradan qaldırılması demək deyil. Bunu boş yerə deməmişik. Biz daxili cəbhəni gücləndirəcəyik. Fərqlərimizə baxmayaraq, Türkiyə məxrəcində birləşəcəyik. Biz buna “Böyük Türkiyə Konsensusu” deyirik. Bunu unutmayaq. Biz hədəfə çatmaq üçün nə etdiyimizi bilə-bilə bu yolda davam edirik.“Terror kitabı indi bağlanmalıdır”(YPG-PYD-nin dağılma qərarı) Qardaş Suriya xalqı adına açıqlanan qərardan əslində çox məmnun oldum. Qəbul edilən qərarı və inteqrasiyanı müsbət qiymətləndiririk. Təbii ki, həm Suriya tərəfində, həm də Suriya ilə çox uzun sərhəd xəttinə malik qonşu ölkə olaraq qərarın icrasını yerdə izləyirik. Biz Suriyanın bütün elementləri ilə bir və bütöv olmasını çox istəyirik.
Bu, Suriyada davamlı inkişaf və potensialın artırılması üçün vacibdir. Ona görə də biz hər zaman suriyalı qardaşlarımızın yanında olmuşuq, bundan sonra da onların yanında olacağıq. Bu baxımdan Prezident Əhməd Şara çətin prosesləri uğurla idarə edib və idarə etməkdə davam edir. Biz həm inteqrasiya prosesinə, həm də Suriya xalqının qısa müddətdə əldə etdiyi nailiyyətlərə ümid edirik. İnanıram ki, bu proses təkcə Türkiyə və Suriya üçün deyil, bütün region üçün yeni bir dövrün qapısını açacaq. İndi terror kitabı bağlanmalı, silah və zorakılıq dövrü bağlanmalıdır.Türkiyə olaraq dünən Suriya ilə bağlı eyni sözləri deyirik. Suriyanın terror təşkilatlarının çılğınlaşdığı bir bölgə ola bilməyəcəyini və oradakı qeyri-sabitliyin bütün bölgəyə yayıla biləcəyini dedik və sonda haqlı idik. Beləliklə, Amerika artıq Suriya həqiqətlərindən xəbərdar olub. Suriya xalqı ağır bədəl ödədi, lakin vətənlərini qorudu. İndi onlar bütün Suriyanı bərpa etməyə çalışırlar. Bu baxımdan, mən bütün qonşu və dost ölkələri Suriyanın yenidən qurulması və yenidən qurulmasına kömək etmək üçün Suriyaya dəvət edirəm. Və biz bu çağırışı edəcəyik, etməyə davam edəcəyik. Suriyadakı vəziyyət həm də ona görə vacibdir ki, bu, bizim baxışımızın nə qədər düzgün olduğunu və Suriya siyasətimizin nə qədər real olduğunu sübut edir.
Təxribatlarla mübarizə məsələsi də önəmlidir. Suriyanın daxili sülhünə zərbə vurmaq istəyənlərə heç bir yer açılmaması zəruridir. Suriyanın sabitliyinə gedən yol nifaq toxumlarını təmizləməkdən keçir.“Türkiyənin seçimlərini artırırıq”(S400-lərin üçüncü ölkəyə təhvil verilməsi) Cənab Putinlə ikitərəfli gündəliyimizdəki hər bir məsələni müzakirə etdik. Bildiyiniz kimi, Türkiyə F-35 proqramının tərəfdaşlarından biri idi. O, bu proqram çərçivəsində mühüm töhfələr verib. Türkiyənin yenidən proqrama daxil edilməsi ilə bağlı danışıqlarımız davam edir. Düşünürük ki, Amerikadakı proseslər tez bir zamanda yekunlaşdıqdan sonra bu məsələ arxada qalacaq. Biz bütün bu diplomatik səyləri həyata keçirərkən KAAN-dan əl çəkmirik.
Biz öz hava hücumundan müdafiə sistemlərimizi inkişaf etdirməkdən əl çəkmirik. Əksinə, Türkiyənin seçimlərini artırırıq. Bu güclü Türkiyədir. Bu, güclü bir Türkiyənin yol xəritəsidir.“Qara dənizdə kommersiya dəniz daşımalarının təhlükəsizliyini daimi təmin edəcək mexanizmə ehtiyac var”.(Qara dənizdə ticarət gəmilərinin hədəflənməsi) Təkcə Türkiyə bayraqlı gəmilərin və ya Türk operatorlarının istifadə etdiyi gəmilərin deyil, Qara dənizdəki bütün mülki dəniz daşımalarının da təhlükəsizliyi bizim üçün vacibdir. Azarkeşlər arasında mübarizə o həddə aparılmamalıdır ki, bu, mülki şəxslərin təhlükəsizliyini və ticarət həyatını pozsun. Bu səbəblərə görə biz daha geniş perspektivlə hərəkət edirik. Biz bu problemi həll etməliyik. Çünki indi onun vurduğu ziyan artır. Qara dənizdə ticarət dəniz nəqliyyatının təhlükəsizliyini daimi təmin edəcək mexanizmə ehtiyac var. Mən açıq şəkildə demək istəyirəm ki, biz taxıl böhranının yenidən baş qaldırdığını görürük, xüsusən də Afrika qitəsində. Problem daha da böyüməzdən əvvəl təşəbbüs göstərmək faydalı olardı.”Yunanıstan girdiyi bu yanlış yoldan dönməlidir”Yunanıstanın qeyri-hərbi statuslu adaları silahlandırması) Nə edək? Bizim hissəmiz nədir? Lazım olanı edin. Biz deyirik ki, biz Yunanıstanla mehriban qonşuluq əsasında irəliləməliyik. Biz öz torpaqlarımızdan, Kaşdan Yunanıstana səs versək, eşidərdilər, hə? Amma biz hər şeydə səmimi idik. Biz konstruktiv fəaliyyət göstərən tərəf idik. Amma çox vaxt yaxşı niyyətimizin qarşılığını görməmişik. Yunanıstanın ilk növbədə anlaması lazımdır ki, Türkiyənin heç kimin torpağında gözü yoxdur, amma heç kimin haqqını tapdalamır. Beynəlxalq müqavilələrə məhəl qoymamaq və pozmaq heç kimə xeyir gətirməyəcək. Kim Türkiyənin soyuqqanlı və sağlam düşüncəli yanaşmasını zəiflik kimi qiymətləndirirsə, açıq desək, böyük səhv edir. Yunanıstan bu yanlış yoldan dönməli və adaları qeyri-hərbi statusla silahlandırmağı dayandırmalıdır. Tarix dərs alanlar üçün çox yaxşı bələdçidir. Biz regionumuzda sülh, təhlükəsizlik və sabitlik üçün çalışmaqda davam edəcəyik.
