Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlər arasında əməkdaşlığın real məzmunu təkcə diplomatik əlaqələrin mövcudluğu ilə müəyyən olunmur. Sürətlə dəyişən geostrateji reallıqlar, güc mərkəzlərinin yenidən paylanması və qlobal təhlükəsizlik arxitekturasında yaranan boşluqlar milli dövlətlərdən çevik, uzaqgörən və sarsılmaz dostluq əlaqələrinə söykənən xarici siyasət kursu tələb edir. Qarşılıqlı etimad, ortaq maraqlar, iqtisadi inteqrasiya, regional təhlükəsizlik və humanitar əməkdaşlıq bu münasibətlərin dayanıqlığını təmin edən əsas amillərdir. Xüsusilə Türk dünyasında son illərdə müşahidə olunan yaxınlaşma prosesi dövlətlərarası münasibətlərə yeni dinamika qazandırmış, ortaq tarixi, mədəni və siyasi dəyərlər üzərində qurulan əməkdaşlıq modelini daha da gücləndirmişdir.
Bu kontekstdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin və Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın Qırğız Respublikasına həyata keçirdikləri tarixi dövlət səfəri təkcə ikitərəfli münasibətlər salnaməsində deyil, bütövlükdə Avrasiya geosiyasi məkanında dönüş nöqtəsi kimi dəyərləndirilməlidir. Çolpon-Ata şəhərində reallaşan bu möhtəşəm səfər Bakı ilə Bişkek arasında əsrlərdən bəri süzülüb gələn mənəvi-mədəni köklərin, sarsılmaz Türk birliyi ideyasının və qarşılıqlı strateji etimadın ən yüksək həddə çatdığını bütün dünyaya nümayiş etdirdi.
Son illər Bakı-Bişkek münasibətlərinin inkişaf tempi göstərir ki, iki ölkə arasında əlaqələr artıq ənənəvi dostluq münasibətlərini aşaraq keyfiyyətcə tamamilə yeni mərhələyə – Müttəfiqlik Münasibətləri haqqında Müqavilə səviyyəsinə qaldırılıb. Bu sənəd sadəcə diplomatik protokol aktı deyil, iki dövlətin gələcək taleyini, təhlükəsizlik və inkişaf prioritetlərini vahid strateji xətt üzrə birləşdirən hüquqi və siyasi pasportdur. Dövlətlərarası Şuranın 3-cü iclasının keçirilməsi və imzalanan tarixi qərarlar sübut edir ki, Azərbaycan və Qırğızıstan liderləri institutlaşmış dialoqa müstəsna əhəmiyyət verirlər.
Azərbaycan və Qırğızıstanı birləşdirən amillər yalnız ortaq tarixi köklər və mədəni yaxınlıq deyil. Hər iki dövlət beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əsaslanan münasibətlərin, suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmətin tərəfdarı kimi çıxış edir. Bu ortaq yanaşma siyasi dialoqun daha da dərinləşməsinə şərait yaradır və qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır. Strateji tərəfdaşlığın əsas göstəricilərindən biri siyasi münasibətlərin sabitliyi və davamlılığıdır. Azərbaycan və Qırğızıstan arasında formalaşan siyasi dialoq qarşılıqlı hörmət və etimad prinsiplərinə əsaslanır. Bu münasibətlərdə hər iki tərəf regional və beynəlxalq məsələlər üzrə mütamadi məsləhətləşmələr aparır, beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlığı genişləndirir və bir-birinin legitim maraqlarına dəstək nümayiş etdirir. Belə yanaşma tərəfdaşlığın uzunmüddətli perspektivlərini daha da gücləndirir.
Siyasi etimadın və şəxsi dostluq münasibətlərinin zirvəsi kimi dövlət başçıları qarşılıqlı şəkildə ölkələrin en yüksək dövlət mükafatları ilə təltif edildilər. Prezident İlham Əliyevə Qırğızıstanın 1-ci dərəcəli “Manas” Dövlət Nişanının, Prezident Sadır Japarova isə Azərbaycanın ali dövlət mükafatı olan “Heydər Əliyev” Ordeninin təqdim olunması iki xalqın bir-birinə bəslədiyi ehtiramın, ortaq tarixin və gələcəyə birgə addımlamaq əzminin parlaq təcəssümünə çevrildi.
Bununla yanaşı, Azərbaycan və Qırğızıstan arasında qurulan strateji tərəfdaşlıq yalnız siyasi bəyanatlarla mahiyyətlənmir, həm də konkret iqtisadi dividendatlara və investisiya layihələrinə dayanır. İki ölkə liderinin birgə qərarı ilə Azərbaycan-Qırğız İnvestisiya Fondunun nizamnamə kapitalının artırılması barədə razılığa gəlinməsi regionda sənaye kooperasiyasını stimullaşdırır, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat və bərpa olunan enerjiyə birgə sərmayə axınını təmin edir. Eyni zamanda, Qırğızıstanın incisi sayılan İssık-Kul sahilində beşulduzlu “Bakı” otelinin açılışı Azərbaycanın Mərkəzi Asiyada reallaşdırdığı rəmzi və strateji investisiya layihələrindən biri olaraq qarşılıqlı investisiya mühitinin etibarlılığını əyani şəkildə göstərir.
Xüsusilə vurğulanmalıdır ki, yaşıl enerjiyə keçid, iqlim dəyişikliyi ilə mücadilə və ekoloji dayanıqlılıq məsələləri iki dövlət arasında iqtisadi tərəfdaşlığın yeni və perspektivli sütununa çevrilməkdədir. Qırğızıstanın zəngin hidroenergetika potensialı ilə Azərbaycanın bərpa olunan enerji sahəsində qazandığı beynəlxalq təcrübə və investisiya imkanlarının birləşdirilməsi, regional ekoloji balansa töhfə verməklə yanaşı, hər iki ölkənin enerji təhlükəsizliyini daha sarsılmaz edir. Bu müstəvidə həyata keçiriləcək birgə ekoloji proqramlar və bərpa olunan enerji layihələri gələcək nəsillərə daha təmiz və təhlükəsiz bir geosiyasi məkan miras qoymaq əzminin bariz göstəricisidir.
Digər tərəfdən, qlobal arenada cərəyan edən mürəkkəb siyasi proseslər fonunda Bakı və Bişkekin beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində nümayiş etdirdiyi birgə mövqe və qarşılıqlı dəstək prinsipi müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və Türk Dövlətləri Təşkilatı kimi nüfuzlu platformalarda Azərbaycan və Qırğızıstanın vahid cəbhədən çıxış etməsi, bir-birinin suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tərəddüdsüz dəstəkləməsi ikitərəfli müttəfiqliyin milli maraqlara söykənən nə qədər dərin geostrateji köklərə malik olduğunu bir daha sübuta yetirir.
Rəqəmsal transformasiya, süni intellekt və müasir texnologiyalar sahəsində təcrübə mübadiləsi də Bakı-Bişkek münasibətlərinin yeniləşən simasını müəyyən edir. Azərbaycanın dövlət xidmətlərinin rəqəmsallaşdırılması, “elektron hökumət” infrastrukturunun qurulması və innovativ idarəetmə modellərinin tətbiqi istiqamətində əldə etdiyi uğurlar qardaş Qırğızıstan tərəfindən böyük maraqla qarşılanır. İki ölkə arasında rəqəmsal infrastrukturların inteqrasiyası, kiberbərabərlik və kibertəhlükəsizlik sahəsində birgə təşəbbüslər modern dövlətçilik təcrübəsinin bölüşdürülməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Bununla yanaşı, kənd təsərrüfatı və ərzaq təhlükəsizliyi sahəsində coğrafi və iqlim üstünlüklərinin birləşdirilməsi hər iki dövlətin daxili bazarlarının sabitliyinə birbaşa töhfə verir. Aqrar texnologiyaların mübadiləsi, birgə emal müəssisələrinin yaradılması və qarşılıqlı ticarət dövriyyəsində kənd təsərrüfatı məhsullarının payının artırılması əhalinin rifahının yüksəldilməsinə xidmət edən mühüm sosial-iqtisadi addımdır. Bu kooperasiya modeli regional istehsal zəncirinin möhkəmlənməsində və xarici bazarlardan asılılığın minimuma endirilməsində mühüm rol oynayır.
Cəmiyyətlərimizin intellektual potensialının səfərbər olunması baxımından ali təhsil, elmi araşdırmalar və innovasiya mərkəzləri arasında birbaşa əlaqələrin genişləndirilməsi də xüsusi qeyd olunmalıdır. Azərbaycan və Qırğızıstanın aparıcı universitetləri arasında tələbə-müəllim mübadiləsi proqramlarının genişləndirilməsi, ortaq elmi tədqiqat layihələrinin maliyyələşdirilməsi və Türk dünyasının gələcək kadr potensialının birgə hazırlanması mədəni-inteqrasiya prosesini daha da sürətləndirir.
Müasir dünyada nəqliyyat dəhlizləri təhlükəsizliyin və iqtisadi müstəqilliyin əsas zəmanətçisinə çevrildiyi bir dövrdə, Çolpon-Atada keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri Dövlət Başçılarının görüşü və qəbul edilən Çolpon-Ata Bəyannaməsi regional inteqrasiyanın konturlarını aydın şəkildə cızdı. Orta Dəhliz (Trans-Caspian Transport) üzərində yerləşən Azərbaycan Mərkəzi Asiya ölkələri üçün sadəcə qonşu region dövləti deyil, onların Qərbə, Avropa bazarlarına və dünya okeanına çıxışını təmin edən əsas strateji qovşaq və etibarlı körpüdür. Qırğızıstan üçün də bu marşrut xarici ticarətin şaxələndirilməsi baxımından ən perspektivli istiqamətlərdən biri hesab olunur.
Eyni zamanda, parlamentlərarası əməkdaşlığın keyfiyyətcə yeni səviyyəyə qaldırılması bu strateji müttəfiqliyin qanunvericilik bazasının möhkəmləndirilməsində həlledici rol oynayır. Hər iki ölkənin qanunverici hakimiyyət orqanları arasında intensivləşən dialoq, dostluq qruplarının qarşılıqlı səfərləri və birgə komissiyaların fəaliyyəti liderlərin siyasi iradəsinin hər iki cəmiyyətin gündəlik həyatında praktiki olaraq öz əksini tapmasına xidmət edir.
Səfərin humanitar və mədəniyyət ölçüsü də xüsusi həssaslıqla seçilmişdi. Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın iştirakı ilə həyata keçirilən tədbirlər, xüsusən sosial reabilitasiya mərkəzləri və uşaq düşərgələri ilə tanışlıq Azərbaycanın humanist xarici siyasətinin sarsılmaz rəmzini nümayiş etdirdi. İki ölkənin mədəni irsinin təbliği, təhsil, idman və səhiyyə sahəsində birgə proqramlar gənc nəsillərin ortaq Türk kimliyi ruhunda tərbiyə olunmasına xidmət etməklə yanaşı, Bakı ilə Bişkek arasında sosial diplomatiyanın ən gözəl nümunələrini yaratdı.
Müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində strateji dialoqun dərinləşdirilməsi, müasir hərbi-texniki çağırışlara qarşı birgə mexanizmlərin formalaşdırılması da yeni dövrün tələblərindən biridir. Suverenliyin, sərhəd təhlükəsizliyinin və regional sabitliyin qorunması istiqamətində təcrübə mübadiləsinin aparılması, hərbi təhsil sahəsində əməkdaşlıq iki ölkənin müdafiə qabiliyyətinin artırılmasına və Avrasiya məkanında sülhün davamlılığına xidmət edir.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin və Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın Qırğızıstana bu tarixi səfəri Bakı və Bişkekin artıq rəsmi müttəfiq olduğunu, Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində regional güc mərkəzinin formalaşdığını və qarşılıqlı etimadın əvəzsiz bir kapitala çevrildiyini təsdiqlədi. Bu münasibətlər Türk dünyasında inteqrasiyanın dərinləşməsinə, Avrasiya məkanında yeni iqtisadi və nəqliyyat imkanlarının formalaşmasına və qarşılıqlı etimada əsaslanan çoxtərəfli əməkdaşlıq modelinin inkişafına xidmət edir. Məhz bu baxımdan Bakı-Bişkek tərəfdaşlığı gələcək illərdə də həm ikitərəfli münasibətlər, həm də daha geniş regional əməkdaşlıq baxımından diqqət mərkəzində qalacaq. Biz, Milli Məclisin üzvləri olaraq, dövlət başçımızın yürütdüyü bu uzaqgörən və milli maraqlara söykənən xarici siyasət kursunu tam dəstəkləyir, parlamentlərarası dostluq qrupları səviyyəsində imzalanmış razılaşmaların qanunvericilik bazası ilə möhkəmləndirilməsi üçün bütün səylərimizi səfərbər edirik.
Asif Əsgərov,
Milli Məclisin deputatı
