ABŞ-da sürətlə artan milli borcun nəzarət altına alınmasa, gələcək illərdə ölkə iqtisadiyyatının həcminə, məşğulluğa, investisiyalara və maaşlara mənfi təsir göstərəcəyi gözlənilir.
Avropa.info xəbər verir ki, Beynəlxalq kredit reytinqi agentliyi Moody’s ABŞ-ın kredit reytinqini “Aaa”dan “Aa1″ə endirib və buna səbəb kimi dövlət borcunun və faiz ödənişlərinin artması ilə ölkənin daha ağır borc yükünü yenidən gündəmə gətirib.
Dünyanın ən böyük iqtisadiyyatı olan ABŞ-da xərclər və gəlirlər arasındakı struktur disbalans milli borcun sürətlə artmasına səbəb olur və mövcud tendensiya davam edərsə, qarşıdakı illərdə iqtisadi artımın yavaşlaması, milyonlarla insanın işini itirməsi, investisiyaların azalması riski var.
Dövlət borcu büdcə kəsirləri ilə artır
Milli borc, federal hökumətin zamanla çəkilmiş xərclərin qalan qalığını ödəmək üçün borc götürdüyü pul məbləğidir.
Federal hökumət, müəyyən bir maliyyə ilində xərclər gəlirdən çox olduqda baş verən büdcə kəsirini maliyyələşdirmək üçün müxtəlif maliyyə alətləri, o cümlədən xəzinədarlıq istiqrazları, notlar, veksellər, dəyişkən faizli notlar və inflyasiyadan qorunan qiymətli kağızlar vasitəsilə borc götürür.
Milli borc bu borcun yığılmasından və bu qiymətli kağızları alan investorlara ödənilməli olan faizlərdən ibarətdir.
Federal hökumət təkrarlanan büdcə kəsirləri ilə üzləşdiyi üçün milli borc artır.
ABŞ Xəzinədarlıq Departamentinin məlumatlarına görə, federal hökumətin ümumi büdcə kəsiri 2025-ci maliyyə ilinin yeddinci ayı olan aprel ayı üçün 1,05 trilyon dollar təşkil edir . Keçən ilin eyni dövründə sözügedən kəsirin 855,2 milyard dollar olduğu qeyd edilir.
ABŞ-ın dövlət borcu 36 trilyon dolları ötüb
Son 100 ildə ABŞ-ın federal borcunun 1924-cü ildəki 395 milyard dollardan 2024-cü ildə 35,46 trilyon dollara yüksəldiyi qeyd edilir.
ABŞ Maliyyə Nazirliyinin məlumatına görə, ölkənin dövlət borcu hazırda 36,2 trilyon dollar təşkil edir. 2024-cü maliyyə ili üçün ABŞ-ın orta ÜDM-i 28,83 trilyon dollar olacağı halda, bu rəqəmin 35,46 trilyon dollara çatan borcunun altında qalması diqqət çəkir.
Bu vəziyyətin 2024-cü maliyyə ilində ölkənin borcunun ÜDM-ə nisbətinin 123 faizə yüksəlməsinə səbəb olduğu bildirilir. Borcun ÜDM-ə nisbətinin yüksək olması hökumətin borcunu ödəməkdə daha çox çətinlik çəkəcəyini göstərir.
Xərclər və gəlirlər arasındakı balanssızlıq borcları artırır
ABŞ-ın xərcləri və gəlirləri arasında struktur disbalansı səbəbindən borcun artmağa davam edəcəyi gözlənilir.
Amerika əhalisinin qocalması, səhiyyə xərclərinin artması və uçan faiz dərəcələri ölkənin ümumi xərclərinin artmasının əsas səbəbləri kimi göstərilir. Bu, mövcud vergi sisteminin verilən vədləri yerinə yetirmək üçün kifayət qədər gəlir əldə edə bilməməsi ilə birlikdə, büdcə kəsirinin xroniki xarakter daşıması və borcun dayanıqlı şəkildə artmaqda davam etməsi deməkdir.
Peter G. Peterson Fondunun təhlilinə görə, Amerika əhalisinin qocalması gələcək 25 il ərzində uzunmüddətli federal xərclərin artımının yeganə ən böyük sürücüsü olacaq. Ölkənin 65 və yuxarı yaşda olan əhalisi əmək qabiliyyətli əhali ilə müqayisədə xeyli sürətlə artacaq ki, bu da pensiya proqramlarına daha çox xərclənməsinə səbəb olacaq.
Birləşmiş Ştatlarda səhiyyə xərclərinin artması da milli borcun ən mühüm amillərindən biri kimi qəbul edilir. Konqresin Büdcə Ofisi, federal hökumətin Medicare və Medicaid kimi əsas səhiyyə proqramlarına xərclərinin 2025-ci ildə ÜDM-in 5,8 faizindən 2055-ci ildə 8,1 faizə yüksələcəyini proqnozlaşdırır. Medicare & Medicaid Services Mərkəzlərinə görə, ümumi səhiyyə xərclərinin iqtisadiyyatın beşdə birinə çatması gözlənilir.
Faiz xərcləri ikinci ən böyük xərc maddəsi oldu
Artan milli borc və daha yüksək faiz dərəcələri ABŞ büdcəsinin daha böyük hissəsinin borc faiz xərclərinə ayrılması deməkdir.
Maraqlıdır ki, faiz xərcləri 1 oktyabr 2024-cü ildə başlayan və 30 sentyabrda başa çatan 2025-ci maliyyə ilinin ilk 7 ayında sosial təminat xərclərindən sonra federal hökumətin ikinci ən böyük xərc maddəsidir.
ABŞ Maliyyə Nazirliyinin büdcə hesabatına görə, faiz xərclərinin 2025-ci maliyyə ilinin yeddinci ayı olan aprel ayı etibarilə cəmi 579 milyard dollara çatdığı hesablanıb. Ötən ilin eyni dövründə bu məbləğin 514 milyard dollar olduğu qeyd edilir.
Faiz ödənişlərinin yaxın illərdə federal büdcənin ən sürətlə böyüyən xərc maddəsi olacağı gözlənilir.
Konqresin Büdcə Bürosunun proqnozlarına görə, xalis faiz ödənişlərinin 2026-cı ildən 2035-ci maliyyə illərinə qədər cəmi 13,8 trilyon ABŞ dolları təşkil edəcəyi təxmin edilir. Faiz xərclərinin artması dövlət və özəl sektorda investisiyalara mane olmaq riskini daşıyır.
Artan borc amerikalıların rifahını təhdid edir
Peter G. Peterson Fondunun ABŞ-ın artan milli borcunun iqtisadi təsirini araşdıran hesabatı ABŞ-ın uzunmüddətli fiskal davamlılığı ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaradır.
Bildirilir ki, siyasətdə dəyişiklik edilməsə, borc səviyyəsinin artması iqtisadiyyata ciddi mənfi təsir göstərəcək.
Proqnozlara görə, borc artımı tendensiyası davam edərsə, ABŞ iqtisadiyyatının həcminin 2035-ci ildə 340 milyard dollar, 2055-ci ildə 1,1 trilyon dollar, 2075-ci ildə isə 1,8 trilyon dollar azalacağı gözlənilir. 2075-ci ildə əmək haqqının 0,6 faiz, 2055-ci ildə 3 faiz və 2075-ci ildə 5,3 faiz azalacağı gözlənilir. Özəl sektor investisiyalarının 2035-ci ildə 13,6 faiz, 2055-ci ildə 17,1 faiz, 2055-ci ildə isə 21,6 faiz azalacağı proqnozlaşdırılır.
ÜDM-dən sərmayəyə, məşğulluqdan əmək haqqına qədər bütün əsas iqtisadi göstəriciləri nəzərdən keçirərkən borcun artması ABŞ vətəndaşlarının iqtisadi rifahını təhdid edir.
Vaşinqtonda büdcə islahatı və borcun məhdudlaşdırılması ilə bağlı müzakirələr siyasi qütbləşmə səbəbindən dalana dirəndiyindən, büdcə kəsirləri və artan faiz xərcləri tendensiyası ilə bağlı tədbirlər haqqında razılaşma əldə oluna bilməyib. Ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, maliyyə intizamı qorunmasa, ölkənin artan borcları böhrana səbəb ola bilər.
