ABŞ prezidenti Donald Tramp mövcud müvəqqəti rüsumların müddəti bitdiyi üçün onlarla ticarət tərəfdaşına yeni, ikirəqəmli tariflər tətbiq edir.
Avropa.info xəbər verir ki, ABŞ idxalının 99 faizini təşkil edən 60 ölkədən məhsul alarkən 10 faizdən 12,5 faizə qədər əlavə vergilər tətbiq edəcək.
Vaşinqton administrasiyası qərara səbəb kimi sözügedən ölkələrin məcburi əməklə istehsal olunan mallara qadağaları lazımi səviyyədə tətbiq etməməsini göstərib.
Yeni gömrük vergiləri cümə günü saat 12:01-də, Ali Məhkəmənin Trampın ən genişmiqyaslı vergi qaydalarını fevral ayında ləğv etməsindən sonra tətbiq edilən 10 faiz qlobal müvəqqəti rüsumların müddəti bitdiyi zaman qüvvəyə minəcək.
ABŞ-ın Ticarət Nümayəndəsi Jamieson Greer verdiyi açıqlamada, “Bir əsrə yaxındır ki, Birləşmiş Ştatlar məcburi əməklə istehsal olunan malların idxalını qadağan edir və ciddi şəkildə nəzarət edir. Ticarət tərəfdaşlarımızın da eyni şeyi etməsinin vaxtıdır” dedi.
“Bu addım həm insan hüquqlarının pozulmasını, həm də ticarəti təhrif edən təcrübələri düzəltməyə, hər yerdə işçilərin rifahını yaxşılaşdırmağa başlayacaq.”
Bu addımda Tramp 1974-cü il Ticarət Aktının 301-ci Bölməsinə əsaslanır. Məqalədə prezidentə “ədalətsiz”, “əsassız” və ya “ayrı-seçkilik yaradan” ticarət təcrübələri ilə məşğul olan ölkələrə tariflər və digər sanksiyalar tətbiq etmək səlahiyyəti verilir. Tramp həm də ilk prezidentlik dövründə bu maddə əsasında Çinə qarşı hərtərəfli gömrük rüsumları tətbiq edib.
Yeni vergilər yolda ola bilər
ABŞ Ticarət Nümayəndəliyi ABŞ idxalının 70 faizini təşkil edən 16 ölkənin həddindən artıq istehsal edib-etməməsi, qiymətləri aşağı salması və ABŞ şirkətlərini qlobal bazarlarda əlverişsiz vəziyyətə salması ilə bağlı yeni araşdırmaya başlayıb. Bildirilir ki, yoxlama başa çatdıqdan sonra 301-ci maddə çərçivəsində yeni vergilər gündəmə gələ bilər.
Keçən il onilliklər boyu davam edən azad ticarət siyasətini dəyişdirən Tramp qlobal ticarət kəsirini əsas gətirərək demək olar ki, bütün ölkələrdən idxala əlavə vergilər tətbiq etdi. Lakin Ali Məhkəmə bu qərarı səlahiyyət həddini aşmaq kimi qiymətləndirdikdən sonra administrasiya 1974-cü il Ticarət Məcəlləsinin 122-ci maddəsinə uyğun olaraq 150 gün müddətinə müvəqqəti vergilər tətbiq etdi. Cümə günündən etibarən bu müvəqqəti dövr başa çatıb.
Administrasiya rəsmiləri məcburi əməyə qarşı tədbirləri sərtləşdirən bəzi ölkələrin vergi dərəcələrini aşağı saldığını bəyan ediblər. Bu çərçivədə Hindistana tətbiq edilməsi planlaşdırılan vergi dərəcəsi yüzdə 12,5-dən yüzdə 10-a endirildi.
Digər tərəfdən, neft, təbii qaz və gübrə kimi bəzi məhsullar, həmçinin ABŞ-Meksika-Kanada Razılaşması (USMCA) çərçivəsində rüsumdan azad edilən mallar yeni vergilərdən azad edilib.
Qərarla bağlı qiymətləndirmələr və tənqidlər
Tariflər ABŞ-ın idxalçı şirkətləri tərəfindən ödənilir və şirkətlər ümumiyyətlə bu xərcləri istehlakçılara ötürür. Amerika xalqının yaşayış bahalığından şikayətləndiyi bir vaxtda 3 noyabr ara seçkiləri öncəsi qəbul edilən bu qərar administrasiya üçün risk hesab olunur.
İnsan hüquqları təşkilatları qərarın arxasında duran siyasi motivlərə şübhə ilə yanaşsalar da, bu təcrübənin qlobal miqyasda məcburi əməyə qarşı mübarizəyə töhfə verə biləcəyini bildirirlər.
İnsan Alveri Hüquq Mərkəzinin prezidenti Martina Vandenberq idxal qadağalarının təsirli vasitə ola biləcəyini, lakin ölkələrin uyğunlaşması üçün mərhələli keçid prosesinin lazım olduğunu vurğuladı. Vandenberq, “Bizim narahatlığımız bu qadağaların kağız üzərində qalması və izlənilə bilməməsidir. Ölkələrin müvafiq mexanizmlər qurması zaman alır” dedi.
NYU Stern İnsan Hüquqları Mərkəzindən İzabelle Qlimçer mövcud tənzimləmənin məhsulların yerli istehsalına deyil, idxala diqqət yetirməsini çatışmazlıq kimi gördü, lakin bu təhlükənin Hindistan kimi ölkələri xarici ticarət siyasətlərini nəzərdən keçirməyə vadar etdiyini bildirdi.
