Dünyanın müxtəlif yerlərindən olan 58 elm adamının imzaladığı geniş hesabata görə, Yer kürəsinin ən böyük iki buz örtüyü 47 il ərzində 12 trilyon tondan çox buz itirib.
Əldə edilən məlumatlar göstərdi ki, Qrenlandiya və Antarktika buz təbəqələrinin əriməsi 1979-cu ildən bəri qlobal dəniz səviyyəsini təxminən 31,4 millimetr yüksəldib.
Avropa.info xəbər verir ki, Tədqiqat qrupu 27 peyk missiyasından əldə edilən məlumatlardan istifadə edərək buz təbəqələrinin 42 ayrı tədqiqatını tərtib edib. Tədqiqat, təxminən beş onillikdə iki böyük buz örtüyünün dəyişikliklərini təfərrüatlandıran ən etibarlı uzunmüddətli rekord hesab edildi.
Qrenlandiya buz örtüyünün peyk qeydləri 1972-ci ilə, Antarktida buz örtüyünün qeydləri isə 1979-cu ilə aiddir.
Buz itkisinin çox hissəsi okeanın təsiri ilə bağlıdır
Tədqiqatçıların hesablamalarına görə, buz itkisinin 84 faizi dinamik qeyri-sabitlikdən, xüsusən də buzlaqların okeanla qovuşduğu yerlərdən qaynaqlanır.
İngiltərədəki Northumbria Universitetinin qlasioloqu İnes Otosaka, itirilən buzun beşdə dörddən çoxunun səthdə ərimək əvəzinə daha sürətli axan buzlaqlar tərəfindən okeana köçürüldüyünü söylədi. Otosaka vurğuladı ki, uzunmüddətli tendensiya buz təbəqələrinin okeanın istiləşməsinə dinamik reaksiyası ilə bağlıdır.
Buz itkisinin qalan 16 faizi səthin əriməsi və qar yağışı kimi atmosfer amillərinə aid edilib.
Okeanlar, qalıq yanacaqları yandırmaqla atmosferə buraxılan istixana qazları səbəbindən biosferdə tutulan istiliyin çox hissəsini udmaqda davam edir. Okean sistemlərinə daha çox istilik enerjisi daxil olduqda, sular istiləşir və cərəyanlar aktivləşir.
Atlantikləşmə və güclənən cərəyanlar əriməni sürətləndirir
Atlantik okeanından daha isti sular əvvəlkindən daha şimala doğru irəlilədikcə Qrenlandiya “Atlantikləşmə” adlı bir proses yaşayır. Bu, dünyanın ikinci ən böyük buz örtüyünü təhdid edir.
Dünyanın ən böyük buz örtüyü olan Antarktidada güclü küləklər və suların istiləşməsi səbəbindən qütb ətrafında cərəyanlar güclənir. Bu cərəyanlar buzlaqların altından qaynar su daşıyır, əriməni müxtəlif yollarla sürətləndirir.
1990-cı illərdən bəri sürətlənən buz itkisi azalma əlaməti göstərmir. 2020-2023-cü illər arasındakı məlumatlar Antarktika yarımadasının sabitləşdiyini desə də, ekspertlər bunun Şərqi Antarktidada rekord qar yağması kimi qısamüddətli hava şəraitinin əksi olduğunu bildirir.
Tədqiqatda iştirak etməyən Avropa Kosmik Agentliyindən Dieqo Fernandes bildirib ki, tapıntılar dövrümüzün əsas ekoloji problemlərinin həllində beynəlxalq elmi əməkdaşlığın fundamental əhəmiyyətini sübut edir. Araşdırma Scientific Data jurnalında dərc olunub.
