Türkiyə, Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı arasında imzalanan Məkkə müqaviləsi siyasi, hərbi, iqtisadi və strateji baxımdan yeni bir dövr deməkdir…
Ankara müdafiə sənayesində nümunəvi bir vəziyyətdir. Məkkə böyük maliyyə gücünə malikdir. İslamabad nüvə enerjisinə malikdir. Bütün bunların birləşməsi üç ölkəyə çox geniş coğrafiyada balansları müəyyən etməyə imkan verəcək.
Son illərin bəlkə də ən kritik imzalarından biri Məkkədə atıldı… Türkiyə, Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı arasında müdafiə ittifaqı imzalandı. Adı müdafiə olduğu üçün ilk növbədə hərbi məsələlər ağıla gəlsə də, bu əməkdaşlıq əslində çox geniş coğrafiyada çox kritik nəticələr verə bilər.Təbii ki, bu məqamda diqqət yetirməli olduğumuz əsas məqamlardan biri də hər üç ölkənin öz xüsusiyyətlərinə malik olmasıdır.
Bu üçü arasında Türkiyə müdafiə sənayesi, yeni nəsil döyüş doktrinaları və ‘nə edəcəyini və necə ediləcəyini bilmək’ kimi mövzularda önə çıxır.
Səudiyyə Ərəbistanı isə bu üçlüyün maliyyə baxımından ən güclü üzvüdür. Geniş maliyyə resursları Məkkə rəhbərliyinin iştirak etdiyi işin “sürətləndirilməsi” üçün çox vacibdir.Pakistan İslam dünyasının nüvə gücünə malik yeganə üzvüdür. O, həm də alyansın ən çox əhalisi olan ölkəsidir, əhalisi 250 milyonu ötüb.Məkkə müqaviləsindən nə başa düşməliyik?Bu suala cavab verməzdən əvvəl hazırkı fotoşəkili yaxşı başa düşmək lazımdır. Avropa Rusiya-Ukrayna müharibəsi səbəbindən İkinci Dünya Müharibəsindən bəri ən qarışıq dövrlərini yaşayır. Avropa Birliyinin gələcəyi qeyri-müəyyəndir.İsrailin Yaxın Şərqi cəhənnəmə çevirməyi hədəfləyən işğalçı zehniyyəti, atəşi bütün Körfəzə daşıyan İran kimi aktual hadisələr məlumdur.Digər tərəfdən, Asiya-Sakit okeanda sular getdikcə istiləşir. Çinin Tayvanla mübarizəsi və ABŞ-ın Çinə qarşı tez bir zamanda konkret addımlar atmaq istəyi prosesi daha da mürəkkəbləşdirir. Regional münaqişələr, miqrasiya, adi müharibələr, kiberhücumlar və hibrid təhdidlər bəlkə də həmişəkindən daha intensivdir.Nəticə etibarı ilə hamı bu yeni dövrlə birtəhər ayaqlaşmağa, mövqelərini möhkəmləndirməyə, tərəfini göstərməyə çalışır. Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında imzalanacaq müqavilə bu nöqtədə çox əhəmiyyətli olur.Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan üçlü müdafiə sazişi imzalayacaqÜç ölkənin imzası çox geniş coğrafiyaya təsir edəcəkDos. Necmettin Erbakan Universitetindən Prof. Dr. Gökhan Çınkara görə, üç ölkə arasında imzalanan müttəfiqlik müqaviləsinin ən mühüm nəticələrindən biri də ‘ortaq əməkdaşlıq’ yolu ilə olacaq.Səudiyyə Ərəbistanının bu məqamda maliyyə gücü ilə seçilə biləcəyini və xüsusilə hərbi layihələrdə ciddi sürətlənmə ola biləcəyini deyir.
Bu məqamda Ankaranın müdafiə sənayesində lider mövqeyi kifayət qədər dəyərlidir. Çınkara qeyd edir ki, bəzi kritik layihələr daha sürətli inkişaf prosesi yaşaya bilər.Təbii ki, Məkkə idarəsinin yeganə xüsusiyyəti maliyyə gücü deyil. Çınkara həmçinin səudiyyəlilərin ABŞ-ın bölgədəki ən strateji tərəfdaşı olduğunu vurğulayır.
Təbii ki, o, Pakistan üçün açdığı mötərizədə əvvəlcə nüvə enerjisinə istinad edir. Bununla belə o deyir ki, İslamabad administrasiyası xüsusilə hava qüvvələri baxımından çox yaxşı vəziyyətdədir.Çınkara vurğulayır ki, Türkiyənin Suriya, İraq və Şərqi Aralıq dənizi kimi yaxın bölgələrdəki nüfuzu, Səudiyyə Ərəbistanının Körfəz və Yaxın Şərq ölkələri üzərindəki gücü, Pakistanın öz mühitində dominant rolu birlikdə oxunmalıdır. O əlavə edir ki, bu üç ölkənin imzalanması geniş təsirə malik olacaq.Bu məqamda Çınkara mötərizə açır və “Önümüzdəki dövrdə müxtəlif ölkələr, xüsusən də Misir və Qətər bu ittifaqa qoşulmaq istəyə bilər. Xüsusilə İran və Yəmən məsələsi çox gərgin və ağrılı olduğuna görə… Üçlü ittifaqın Yəmənlə bağlı konkret addım atması mənim üçün sürpriz olmaz” deyir. deyir.ABŞ və İsrail Məkkə razılaşmasına necə yanaşacaqlar?Məkkə razılaşması üçün düşünülməli olan digər məsələ isə ABŞ və İsrailin bu yeni prosesə necə reaksiya verəcəyidir…Gökhan Çınkara əvvəlcə sikkənin ABŞ tərəfinə müraciət edir. O, Vaşinqton administrasiyasının Türkiyə ilə son dərəcə isti və təsirli münasibət qurduğunu bildirir. Səudiyyə Ərəbistanına çox yaxın olduqlarını da vurğulayır. Bundan əlavə, o əlavə edir ki, ABŞ İsrailin təcavüzü səbəbindən diqqətini başqa regionlara yönəldə bilməz.Çınkara Türkiyə-Pakistan-Səudiyyə Ərəbistanı arasında imzalanan imzanın müsbət tapılacağı və hətta ABŞ tərəfindən dəstəklənəcəyi fikrini bölüşür. O, həmçinin yeni üçtərəfli alyansın hansısa yolla İrana təsir edə biləcəyini bildirir və bunun ABŞ-ın da xeyrinə olacağını izah edir.Soyqırım İsraili, bəlkə də, Məkkə razılaşmasının ən böyük itkilərindən biridir… Təl-Əviv rəhbərliyi lazım gəldikdə blok kimi çıxış edə biləcək üç ölkəni bir yerdə görməkdən təbii ki, narazı qalacaq.Gökhan Çınkara İsrailin bundan daxili siyasətdə “bizə qarşı ittifaq qurulur” kimi istifadə edə biləcəyinə diqqət çəkir. Lakin o, deyir ki, İsrail müxalifəti buna imkan verməmək üçün yeni diskurslar hazırlayacaq, çünki onların da başqa ölkələrlə hansısa yolla razılığa gəlməsi lazımdır.Çınkara son olaraq, ittifaqın hərbi inkişaflar baxımından müzakirə olunsa da, çox ciddi bir dialoq gücü olacağını və iqtisadi inkişaf, regional sülh və hərtərəfli əməkdaşlıq kimi mövzularda çox strateji nəticələrin əldə edilə biləcəyini vurğulayır.
Avropa.info
