Dünya Rusiya-Ukrayna müharibəsinin dördüncü ilində yeni sülh təşəbbüsü astanasındadır.

Avropa.info xəbər verir ki, Cümə axşamı, mayın 15-də İstanbulda baş tutması planlaşdırılan birbaşa danışıqlar müharibənin başlamasından bəri ən konkret diplomatik addımlardan biri kimi qiymətləndirilir. Türkiyə yenidən prosesin mərkəzindədir.

Rusiya prezidenti Putinin Qələbə bayramından sonra  Ukrayna  ilə birbaşa sülh danışıqlarının 2022-ci ildə kəsildiyi nöqtədən davam etdirilməsi üçün ünvan olaraq İstanbulu göstərdiyi açıqlaması yeni bir prosesin qapısını açdı.

Ukrayna lideri Zelenski diplomatik variantı vurğulayaraq Rusiyaya açıq çağırış edib: “Cümə axşamı Putini Türkiyədə gözləyirəm”

Putinin bu çağırışa cavabı hələ də bəlli deyil, lakin Moskva İstanbulda ilkin şərt olmadan birbaşa danışıqlara hazır olduğunu açıqlayıb.

ABŞ  prezidenti Tramp İstanbulda keçiriləcək görüşə toxunaraq  , ” Rusiya və Ukrayna  ilə cümə axşamı keçiriləcək görüş çox əhəmiyyətlidir. Düşünürəm ki, bu görüşdən yaxşı şeylər çıxa bilər”.

Tramp daha sonra İstanbulda keçiriləcək danışıqlara qatılma ehtimalı ilə bağlı suala “Həmin anda harada olacağımı bilmirəm. Yaxın Şərqdə bir yerdə olacam, amma faydalı olacağını düşünsəm ora (İstanbula) uça bilərdim” deyə cavab verib.

Bütün tərəflər həmfikirdir ki, prosesə başlamaq üçün ən yaxşı seçim Türkiyədir. Bu seçimin səbəbini anlamaq üçün təkcə diplomatik keçmişə deyil, həm də Türkiyənin son illərdə yürütdüyü fəal sülh siyasətinə daha yaxından nəzər salmaq lazımdır.

“İstanbul təsadüf deyil, geosiyasi və diplomatik seçimdir”

Mövzu ilə bağlı fikirlərini Prof. Dr. Levent Ersin Orallı tərəflərin yenidən Türkiyə seçimini bu sözlərlə qiymətləndirir:

“Putinin birbaşa danışıqlar təklifi olan İstanbul onu göstərir ki, o, müharibənin dördüncü ilində diplomatiyaya qapını açarkən simvol kimi seçilib. Bu, təkcə coğrafi deyil, həm də strateji mütaliə tələb edir. 2022-ci ildə tərəflərin ilk dəfə üz-üzə oturacağı şəhər olmaqdan başqa, İstanbul sülhün geopolitikasının simvoluna çevrilir”.

Orallının fikrincə, Türkiyənin diplomatik mövqeyi klassik vasitəçi mövqeyindən çox-çox kənara çıxıb…

“Ukrayna ilə Rusiya arasında sülh mümkün olarsa, bu yolun İstanbuldan keçməsi təsadüfi deyil. Türkiyə Şərqlə Qərb arasında diplomatik hədddir, böhran və həll yoludur. NATO-ya baxmayaraq Rusiya ilə, AB-yə baxmayaraq Ukrayna ilə danışa bilən, hər iki paytaxtla eyni vaxtda əlaqə qura bilən bir ölkə olaraq Türkiyə artıq “vasitəçi” yox, “yol açan” ölkədir”.

[Əvvəllər Taxıl Dəhlizi Sazişi Prezident Ərdoğanın rəhbərliyi ilə imzalanıb.

Grain Deal: Türkiyənin qlobal rolunu sübut edən bir uğur

Bu cümə axşamı keçiriləcək toplantı Türkiyənin bütün böhran boyunca oynadığı strateji rolun davamıdır.

Türkiyə daha əvvəl 29 mart 2022-ci ildə Dolmabahçedə keçirilən sülh danışıqlarına ev sahibliyi etmişdi. Həmin danışıqlarda tərəflər neytrallıq, təhlükəsizlik təminatları, humanitar dəhlizlər kimi mövzularda ciddi danışıqlar aparmış və Türkiyə zamin ölkələr sırasında olmağı təklif etmişdi.

Eyni zamanda, 2022-ci ilin iyulunda imzalanan Taxıl Dəhlizi Sazişi Türkiyənin effektiv və balanslaşdırılmış xarici siyasətinin ən konkret nəticələrindən biri oldu. İstanbulda imzalanan bu müqavilə sayəsində:

• 45-dən çox ölkəyə 33 milyon ton taxıl tədarük edilmişdir.
• Yüklərin 60 faizi inkişaf etməkdə olan ölkələrə aparılıb.
• Türkiyə  yoxlama və logistika proseslərində  əsas rol oynayıb .

Bu uğur Türkiyənin həm humanitar, həm də diplomatik səviyyədə oynadığı konstruktiv rolun beynəlxalq səviyyədə tanınmasını gücləndirdi.

Orallı bu prosesin Türkiyənin sülh masasında niyə “oyunçu” olduğunun ən konkret sübutu olduğunu vurğulayır:

“Taxıl müqaviləsi Türkiyənin təkcə silahı deyil, süfrəni də diplomatiya ilə qoruduğunu göstərdi. Müqavilə Türkiyənin tərəflər arasında qurduğu etimad mühitinin məhsulu idi. Türkiyə sayəsində Afrika, Asiya və Yaxın Şərqdə aclıqla mübarizə aparan insanlara milyonlarla ton taxıl çatdırıldı”.

“Türkiyə bu prosesdə təkcə ev sahibi deyil, həm də təkliflər hazırlayan, düsturlar hazırlayan və onlara nəzarət edən bir aktyordur. Bu, İstanbulda sülh danışıqlarının aparılmasının zəruri olduğunu göstərir”.

İstanbul  danışıqlarında gündəmdə nələr var?

Cümə axşamı gününə planlaşdırılan danışıqlarda aşağıdakı mövzuların müzakirə olunacağı gözlənilir:

• Daimi və tam atəşkəs elan edilməsi,
• Əsir mübadiləsi və humanitar yardım dəhlizlərinin açılması,
• Ukraynanın neytrallıq statusu və təhlükəsizlik təminatları,
• Taxıl Dəhlizi Sazişinin restrukturizasiyası.

Bütün bu mövzuların müzakirə ediləcəyi masanın Türkiyədə qurulması təkcə regional balanslar baxımından deyil, həm də beynəlxalq diplomatiyanın yenidən formalaşdırılması baxımından tarixi bir dönüş nöqtəsidir.

Digər tərəfdən, Rusiya və Ukrayna arasında davamlı sülhə gedən yol hələ də qeyri-müəyyənliklərlə doludur. Bununla belə, bir fakt var; Türkiyə bu yolda təkcə məkan seçimi deyil, həm də aktiv və etibarlı tərəfdaş kimi görünür.

Prezident Ərdoğanın israrlı və ardıcıl diplomatiyası indi Türkiyəni sadəcə “sülh danışıqlarına ev sahibliyi edən ölkə” olmaqdan “  yeni beynəlxalq düzəndə oyunu təyin edən bir aktyor  ” mövqeyinə aparır.