Rusiyanın Krım yarımadasını qanunsuz olaraq Ukraynadan işğal etməsindən 11 il keçir.
Avropa.info xəbər verir ki, Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə 2013-cü il noyabrın 21-də Rusiyapərəst prezident Viktor Yanukoviçin Avropa İttifaqı (Aİ) ilə Assosiasiya sazişinin imzalanmasını təxirə salmasından sonra etirazlar başlayıb.
Küçə etirazları və reaksiyalardan sonra Yanukoviç 2014-cü il fevralın 22-də ölkədən qaçdı və dərhal sonra hakimiyyətə qərbyönlü siyasətçilər gəldi.
Kiyevin Müstəqillik Meydanında baş verən hadisələr insan tələfatına səbəb olanda Krım yarımadası da daxil olmaqla bütün ölkədə cəmiyyət Ukraynayönlü və Rusiyayönlüyə bölündü .
Krımda rusiyapərəst qrupların təşəbbüsü ilə keçirilən nümayişlər Krım tatarlarını ehtiyat tədbirləri görməyə vadar edib və yarımadada Rusiya əleyhinə aksiyalar başlayıb.
Rusiya hərbi bazasının xüsusi təyinatlıları Krımın müxtəlif şəhərlərində yerləşdirilib
Yeni qərbyönlü müvəqqəti administrasiyanın hakimiyyətə gəlməsi Krım yarımadasında rusiyayönlü qrupların fəallaşmasına səbəb olub.
Yarımadada yerləşən Rusiya hərbi bazasından xüsusi təyinatlılar Krımın müxtəlif şəhərlərinə yerləşdirilib.
28 may 1997-ci il və 21 aprel 2010-cu il tarixlərində Rusiyanın Qara dəniz donanmasının yerləşdirilməsi ilə bağlı Ukrayna və Rusiya arasında bağlanmış müqavilələrə zidd olmasına baxmayaraq, rus qoşunları yarımadaya hərəkət edərək, yer dəyişikliyi həyata keçirib.
2014-cü il fevralın 25-də rusiyayönlü qruplar Krımın Rusiyaya birləşdirilməsi üçün parlamentə təzyiq göstərməyə başladılar. Təxminən 400-ə yaxın rusiyapərəst izdiham Krımın müstəqilliyinin elan edilməsi ilə bağlı referendum keçirilməsini tələb edərək Krım Parlamentinə basqın edib.
Krım Parlamentinin sədri Vladimir Konstantinov fevralın 26-da Baş Assambleyada referendumu müzakirə edəcəklərini açıqlayıb. Bunun üzərinə Krımın Rusiyaya birləşməsini istəyən Rusiya Birliyi Partiyası Krım Muxtar Respublikası Parlamenti qarşısında mitinq keçirmək qərarına gəlib.
Ukraynanın birliyini müdafiə edən Krım Tatar Milli Məclisi həmin gün parlament qarşısında, eyni yerdə mitinq keçirəcəyini açıqlayıb. Krım tatarlarının bu qərarından sonra Rusiya Birlik Partiyasının sədri Sergey Aksenovun yarımhərbi birləşmələri parlamenti mühasirəyə alıb.
2014-cü il fevralın 26-da Krım Tatarları Məclisi ilə Rusiya Birlik Partiyasının qarşı-qarşıya gəldiyi Krım Parlamentinin qarşısında böyük mitinqlər keçirilib.
Parlamentin Krımın Ukraynadan ayrılması ilə bağlı qərarlar qəbul etməsinə mane olmaq və Ukraynanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləmək üçün keçirilən aksiyada əksəriyyəti Krım tatarlarından ibarət 7 mindən çox fəal iştirak edib.
Krımın Rusiyaya birləşdirilməsini istəyən 5 minə yaxın rusiyapərəst tərəfdarı da parlament qarşısında Krım tatar türkləri ilə üz-üzə gəlib.
[Rusiyayönlü etirazçılar Krımda nümayiş keçirirlər. | [Şəkil: AA]
Mitinqlər zamanı baş verən davada iki nəfər ölüb. Krımın Ukraynadan ayrılması ilə bağlı referendumun parlamentdə müzakirəsi bu hadisələrə görə təxirə salınıb.
27 fevral 2014-cü il tarixindən etibarən üzərində heç bir simvol və ya ikona olmayan hərbi geyimli silahlı şəxslər yarımadadakı ictimai binalara nəzarəti ələ keçirib.
“Yaşıl adamlar” ləqəbli rusiyapərəst milis qüvvələri qısa müddətdə Krım Muxtar Respublikası parlamenti ilə yanaşı hökumət binalarını da nəzarətə götürüb.
.jpg)
Referendum martın 16-da “yaşıl adamlar”ın kölgəsi altında keçirilib.
2014-cü il martın 6-da silahlı “yaşıl adamlar”ın kölgəsində toplanan Krım Muxtar Respublikasının Parlamenti Krımın Rusiyaya birləşdirilməsi ilə bağlı referendum keçirildiyini açıqlayıb.
Bu dövrdən etibarən yaşıl adamlar Krım tatar türklərinə və ukraynalılara təzyiq göstərərək onları yarımadadan çıxarmağa çalışırlar.
Krım tatar türkləri parlamentin bu qərarına qarşı çıxıb, onu boykot etmək qərarına gəlsələr də, 2014-cü il martın 16-da yarımadada qondarma referendum keçirilib. Rusiyayönlü silahlı qüvvələrin nəzarətində olan referendumun Moskvanın gözlədiyi qərarın Krımın Rusiyaya birləşdirilməsi ilə nəticələndiyi açıqlanıb.
Beynəlxalq təşkilatlar, xüsusilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) və bir çox ölkə, o cümlədən Türkiyə referenduma qarşı çıxıb və onu etibarsız elan edib.
Anneksiya mərasimi Kreml sarayında keçirilib
Moskva isə Krımda keçirilən referendumu tanıyıb. Rusiya prezidenti Vladimir Putin 2014-cü il martın 21-də Kreml sarayında keçirilən mərasimdə “Krımın və Sevastopolun Rusiyaya birləşdirilməsi və yeni federal dairələrin yaradılması haqqında” qanunu imzalayıb. Beləliklə, Rusiya Krımı qeyri-qanuni ilhaq etdi.
İlhaqdan sonra Krım tatar türklərinə təzyiqlər artıb. Krım Rusiyanın tabeçiliyinə keçdikdən sonra başda idarəçilər olmaqla Ukrayna tərəfdarı olan Krım tatar türkləri sıxışdırılıb, hüquqları tapdalanıb və “26 fevral hadisələri” səbəbilə həbs edilib.
Krım tatarlarının iradəsini təmsil edən Krım Tatar Milli Məclisi ekstremist təşkilat kimi təsnif edilib və fəaliyyəti qadağan edilib.
İlhaqdan sonra Krım yarımadasındakı hərbi gücünü artıran Rusiya müharibədən əvvəl orada minlərlə əsgər yerləşdirmişdi .
Krım 3 il əvvəl başlayan müharibədə ruslar üçün mühüm yer olub
Rusiyanın 24 fevral 2022-ci ildə Ukraynaya qarşı başladığı müharibədə rus ordusunun bir hissəsi Krım üzərindən Ukraynaya hücum etdi.
Müharibə zamanı rus ordusu Zaporojya və Xersonu, həmçinin artıq nəzarət etdiyi Donetsk və Luqanskı ələ keçirdi.
Rusiyanın Qara dəniz donanmasına Fırtına Kölgəsi raketləri ilə hücumlar
Bununla belə, Ukrayna son bir ildə Qərbin təchiz etdiyi raketlərdən və pilotsuz dəniz və hava gəmilərindən istifadə etməklə Krımın strateji əhəmiyyətli nöqtələrinə hücumlar təşkil edib.
Xüsusilə Ukrayna “Fırtına kölgəsi” adlı İngiltərə-Fransa uzun mənzilli hava-yer raketləri ilə Rusiyanın Qara Dəniz Donanması və onun Krımın Sevastopol şəhərindəki gəmiqayırma zavodunu hədəfə alıb və donanmanın bəzi döyüş gəmilərinə ziyan vurub.
Vaxtaşırı Ukrayna desant qüvvələri Krımda bəzi məntəqələrə reydlər keçirib.
Ukrayna ordusundan verilən açıqlamada Rusiyanın Qara dəniz donanmasına aid döyüş gəmilərini Novorossiysk limanına köçürmək məcburiyyətində qaldığı iddia edilib.
Krımdan hücuma məruz qalan Ukraynanın daha 4 bölgəsi ilhaq edilib
Krımda olduğu kimi Rusiya da müharibə zamanı bu bölgələrdə “bu şəhərləri Rusiya Federasiyasına birləşdirmək” üçün referendumlar keçirib.
2022-ci il sentyabrın 30-da Kreml sarayında keçirilən mərasimdə Putin Ukraynanın Donetsk, Luqansk, Xerson və Zaporojya vilayətlərinin Rusiyaya ilhaqını imzalayıb.
Donetsk və Luqansk şəhərləri 2014-cü ildən rusiyayönlü separatçıların nəzarətindədir.
Krımın ilhaqından sonra Rusiya beləliklə Ukraynanın 15 faizini öz ərazisinə birləşdirdi.
Xerson və Zaporojye bölgələri Donbası Krımla birləşdirir
Xerson və Zaporojye vilayətləri Rusiyanın Donbas bölgəsi vasitəsilə Krımla quru əlaqəsi qura bilməsi üçün açardır .
Krım son bir ayda yenidən beynəlxalq gündəmin mərkəzinə düşüb. Rusiya-Ukrayna müharibəsinə son qoymaq üçün danışıqların getdiyi bir vaxtda Vaşinqton Ukraynanın ərazi bütövlüyünü sual altına qoyub.
Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski ölkəsinin, o cümlədən Krımın ərazi bütövlüyündən əl çəkməyəcəyini vurğulasa da, ABŞ prezidenti Donald Trampın komandası müharibənin başa çatması ilə əlaqədar Ukraynanın 1991-ci il sərhədlərinə qayıtmasının mümkün olmadığını iddia edir. Rusiya deyir ki, Krım danışıqları belə mümkün deyil
