İranın ABŞ və İsrailə qarşı müqavimət imkanları ilə bağlı müxtəlif fikirlər mövcuddur. Paradoksal görünsə də, Pakistanın iştirakı ilə əldə olunmuş, lakin sonradan pozulmuş atəşkəsdən dərhal sonra həm İran, həm ABŞ, hətta BƏƏ belə özünü qalib elan edib. Halbuki müharibə bitməyib və davam etmə ehtimalı qalır. Lakin fakt ondan ibarətdir ki, bu müharibə İranı onilliklərlə geri salıb.
Hücumun ilk dəqiqələrində ali dini lider Əli Xamenei başda olmaqla, İranın 50-dən çox əsas siyasi-hərbi rəhbərinin öldürüldüyü bildirilir. Hazırda ölkənin hava və dəniz qüvvələri, hərbi sənayesi, raket sistemi və ən əsası nüvə potensialı ciddi şəkildə zərər görüb.
Bu sözləri Avropa.info-ya Milli Cəbhə Partiyasının başqan müavini, siyasi şərhçi Vüqar Dadaşov deyib.
Vüqar Dadaşov əlavə edib ki, zənginləşdirilmiş uranın təhvil verilməsi məsələsi də müzakirə olunur. Şəhərlər, infrastruktur, mülki obyektlər və digər sahələr dağıdılıb. Vəziyyətin ağırlığı səbəbindən İranda rəhbər vəzifələrə gəlmək istəyənlərin sayı azalıb və faktiki olaraq idarəetmə SEPAH-ın əlinə keçib. Ali dini lider Müctəba Xameneinin hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması ehtimalı da istisna edilmir. Hazırkı vəziyyətdə İranda faktiki olaraq rejim dəyişikliyi müşahidə olunur.
Müharibədə qalib və ya məğlub tərəf məsələsinə gəldikdə isə, uduzan tərəf təkcə İran deyil, eyni zamanda ABŞ və İsraildir.
ABŞ-ın qlobal siyasi-hərbi və regional nüfuzu ciddi zərbə alıb. Bu vəziyyət prezident Donald Trampın impiçment məsələsinin yenidən gündəmə gəlməsinə səbəb ola bilər. İsrail isə İranın raket zərbələrinə qarşı hazırlıqsız olduğunu nümayiş etdirdi və hətta orduda səfərbərlik zamanı şəxsi heyət çatışmazlığı ilə üzləşdi.
Üçüncü tərəf kimi ərəb ölkələri də faktiki olaraq İranla üz-üzə müdafiəsiz vəziyyətdə qalıblar. Xüsusilə neft tədarükü və Hörmüz boğazı vasitəsilə həyata keçirilən ixrac-idxal məsələlərində İrandan asılılıq ciddi iqtisadi çətinliklər yaradır.
ABŞ və İsrailin İrana hücumunun qısa müddətdə planlaşdırılan nəticəni verməməsinin əsas səbəblərindən biri İsrail xüsusi xidmət orqanlarının yanlış hesablamaları olub. İranın real hərbi gücü, mümkün addımları və müttəfiqlərinin dəstəyi düzgün qiymətləndirilməyib. Analizlər göstərir ki, İsrail İranın siyasi-hərbi rəhbərliyinin aradan götürülməsi ilə tam uğur əldə edəcəyini düşünürdü. ABŞ və İsrail arasında yaranan fikir ayrılığının da əsas səbəblərindən biri məhz bu yanlış hesablamalardır. Atəşkəslə bağlı ABŞ-la İsrail arasında fikir birliyi yoxdur.
İranın müqaviməti dövlət və xalq üçün imic məsələsi olsa da, ölkə o qədər zəiflədilib ki, onun bərpası üçün onilliklər tələb olunur. Hətta vəziyyət o həddə çatıb ki, dövlət artıq öz liderlərinin təhlükəsizliyini tam təmin edə bilmir.
İranın hərbi imkanlarına gəldikdə isə, əgər iddia edildiyi kimi güclü olsaydı, əvvəlki 12 günlük müharibədə İranın raket və dron hücumları daha ciddi nəticələr verərdi. İsrailin nəzərə almadığı əsas amillərdən biri isə Çin və Rusiya kimi böyük güclərin mümkün müdaxiləsidir.
ABŞ-ın İsrail tərəfdən İrana qarşı müharibəyə təhrik edildiyi iddia olunsa da, fakt budur ki, ABŞ İranın Çinə enerji ixracını nəzarət altına almağa çalışır. ABŞ–Venesuela, Rusiya–Ukrayna müharibələri və İrana qarşı hücum kontekstində Çin faktoru əsas rol oynayır. İran nefti Çin üçün strateji əhəmiyyət daşıyır və hazırkı mərhələdə Çin bu qarşıdurmadan daha çox qazanan tərəf kimi görünür.
Ehtimal olunur ki, ərəb ölkələri Çin vasitəsilə İranla iqtisadi və hərbi təhlükəsizlik zəmanətləri üzrə razılaşmalara gedə bilərlər.
Mövcud vəziyyətdə bu müharibədən nisbətən qazanan tərəflər arasında Azərbaycan və Türkiyənin də adı çəkilir. Yaranmış şərait Türkiyənin enerji tranziti və logistika imkanlarının genişlənməsi üçün yeni fürsətlər yaradır. Qara dəniz üzərindən yeni marşrutların aktivləşməsi də mümkündür. Türkiyənin İslam dünyasında nüfuzunun artması və İrana verdiyi dəstək, eləcə də Azərbaycanın humanitar və siyasi addımları iki ölkə ilə İran arasında münasibətlərin yaxşılaşmasına səbəb ola bilər.
Əli Xameneinin ölümü ilə bağlı Azərbaycan Prezidenti Bakıda səfirlikdə başsağlığı verib. Bundan əlavə, humanitar yardımın göndərilməsi və təxliyə prosesində iştirak Azərbaycanın aktiv mövqeyini göstərir. Bu addımlar Azərbaycanın İslam dünyasında nüfuzunu artırmaqla yanaşı, regional maraqlarını gücləndirir.
Lakin ümumi mənzərə göstərir ki, İranın bu münaqişədən “qalib” çıxmasına imkan verilməyəcək. Yaxın Şərq isə tədricən daha genişmiqyaslı müharibə mərhələsinə keçid edir.
