Fransanın qarın ağrısı: Türklər bizə rəqib oldu

Türkiyənin müdafiə sənayesindəki qlobal səyahəti daha çox insansız hava vasitələri ilə oxunsa da, türk dənizçiliyi də arxa planda çox dəyərli qlobal işlər görür.

Fərqli coğrafiyalar üçün müxtəlif qabiliyyətlərə malik hərbi gəmilər istehsal edə bilən Türkiyə bu sahədə uzun illər monopoliyada olan ölkələrin bazar payını tədricən azaldır. Təbii ki, bu vəziyyət hərbi dəniz layihələrindən  milyardlarla dollar qazanan şirkətlərə heç də xoş gəlmir  .

Bu yaxınlarda Fransanın dünyaca məşhur “Naval Group” şirkətinin yüksək səviyyəli rəhbərlərindən biri də oxşar bəyanatla çıxış edib.  Fransa  və Almaniyanın  yerüstü  və sualtı sistemlərində monopoliyaya sahib olduğunu qeyd edən menecer, “Almanlar  birlikdə layihələr hazırladıqları Cənubi Koreya və Türkiyəyə  lazım olandan çox texnologiya ötürdülər . İndi isə hər yerdə qarşımızda görünürlər”. İddia etdi.

Yaxşı, doğrudanmı almanların təqdim etdiyi texnologiyalarla proses bu həddə çatıb? Yoxsa Türkiyə müqavilələr çərçivəsində əldə etdiyi hüquqlara öz milli toxunuşlarını qataraq bütün dünyada qəbul ediləcək bir ekosistem qurdu? Bu sualın cavabı ilə bağlı Müdafiə və Dəniz Mütəxəssisi Kozan Səlcuq Erkanla danışdıq.

[STM Pakistan ordusunun sualtı qayığının modernləşdirilməsini uğurla başa çatdırdı. ]

“Onlardan aldığımız mühüm tenderlər var”

Erkanın sözlərinə görə, Naval Group-dan gələn açıqlama əslində uzun müddətdir davam edən narahatlığın təcəssümüdür… “Fransızlar uzun müddətdir Türkiyədən şikayətlənirlər”. deyir Erkan. O, konkret misallar gətirir. Məsələn, Türkiyənin qüruru olan STM-nin Pakistanın  qeyd-şərtsiz alması gözlənilən  sualtı modernizasiyasını  qazandığını xatırladır .

Sonra maraqlı mötərizə açır… O izah edir ki, bu tenderdən sonra fransızlar “Axı türklər bunu edə bilməz” deyib, gözlədilər. “Ancaq onların gözləntiləri boşa çıxdı. “Biz əvvəllər yalnız fransız sistemləri ilə işləyən Pakistan sualtı qayığını ən son texnologiya ilə təchiz etməklə yanaşı, Fransadan başqa ölkələrin istehsalı olan sistemlərin də əlavə edilməsinə zəmin yaratdıq”. ifadəsini işlədir.

O bildirir ki, bunları gördükdən sonra fransızlar işləri daha da əldən verməmək üçün hissələrin tədarükü üçün subpodratçı kimi özlərini layihəyə əlavə ediblər.

[STM-500 təchiz edilməsi daha asan olan kiçik sualtı bazarına daxil olmaq üçün hazırlanmışdır. Şəkil: AA]

“Fransa Almaniyadan Aİ-yə şikayət edə bilər”

Kozan Səlcuq Erkan məsələnin mahiyyətinə bir az da dərinləşir və fransızların niyə narahat olduğunu addım-addım izah etməyə başlayır… Adi sualtı qayıqlardan söz düşəndə ​​Fransa və Almaniyanın dünyanın aparıcı oyunçuları olduğunu xatırladır. O qeyd edib ki, Çin nisbətən pis sualtı qayıqlarla bu ikiliyi təqib edib və belə davam edib:

“ Çin təhlükəsi digər sektorlarda olduğu kimi sualtı bazarda da   artır . Bununla belə, prosesə yeni ölkələr qoşulub.  Almaniya  , Cənubi Koreya və Türkiyə ilə əməkdaşlıq edərək bu mövzuda ciddi irəliləyişlər əldə edirlər.

Cənubi Koreya alman infrastrukturuna əsaslanan, lakin fərqli imkanlara malik orijinal sualtı qayıq istehsal edib. Yadınızdadırsa, Türkiyə də bu ilin əvvəlində havadan müstəqil hərəkət sistemi və şaquli raket atma qabiliyyətinə malik sualtı qayığının sac metalını kəsməyə başladı.

Bundan əlavə, Türkiyə fransızların hər zaman pay sahibi olmaq istədikləri, lakin indiyə qədər diqqət etmədiyi kiçik sualtı qayıqlar sahəsində də irəliləyiş əldə etdi. STM 500 sualtı qayığının sınaq hissəsi istehsal edilib.

Bütün bu hadisələr fransızları çox narahat edirdi. Almanlarla birgə sualtı qayıq quran ölkələrdən ikisi öz sualtı qayıqlarını yaratmağa başladı. Onlar orada dayanmadılar. Onlar başqa ölkələrə unikal sualtı layihələr təklif edirlər.

Fransızların fikrincə, bu vəziyyətin əsasını almanların etdiyi texnologiya transferi təşkil edir. ‘Biz heç kimlə heç nə paylaşmadıq, niyə paylaşdın?’ deyirlər. Bundan heç nə çıxmasa belə, məsələni  AB  şikayətinə çevirmək ehtimalı var”.

[Sualtı qayığın torpedo borularının yerləşdiyi yay bölməsi bu yaxınlarda Türkiyədə ilk dəfə istehsal edildi.]

“Türkiyə çox uğurlu nümunələrlə gəlir”

Bu məqamda Fransanın iddiasının nə dərəcədə doğru olduğunu bilmək istəyirik. Erkanın sözlərinə görə, almanlarla işimizdə öyrəndiyimiz detallar var. Ancaq bunlar artıq müqavilə şərtlərində aydın şəkildə yazılıb. O, hətta əlavə edir ki, razılaşmaya baxmayaraq, almanlar bəzi məsələlərdə israrlıdırlar və öz öhdəliklərini yerinə yetirmək istəmirlər.

Kozan Selçuk Erkan Türkiyənin dəniz platformalarının ixracında çox yaxşı bir nöqtədə olduğunu ifadə edərək, sözlərini belə yekunlaşdırıb:

“Müştəri portfelimizdə Avropa istehsalçıları ilə işləyən ölkələr var. Fransız gəmiqayırma zavodları dövlətə məxsusdur. Səbəbimiz olan iş həcminin azalması narahatedicidir. Bununla belə, Fransa yalnız öz silahlarını və ya sertifikatlaşdırdığı sistemləri müştərinin gəmisinə əlavə edir. Türkiyə isə bunun əksini izləyir və böyük bir azadlıq təqdim edir.

Bir gəmidə 4 fərqli hərəkət sistemi: Bunu yalnız Türkiyə edə bilər

Suüstü gəmilərdə “Atı alan Üsküdardan keçdi” deməkdən də keçmirik. Çünki onların edə bilmədiklərini risk edərək, çox sərfəli xərclərlə həyata keçirməyə başladıq. Biz sualtı məsələsində də irəliləyiş əldə edirik, lakin hələ istədiyimiz qədər rahat deyilik. Reis sinifli sualtı layihəsindən çox şey öyrəndik. Biz bir çox sistemi lokallaşdırmışıq. Təbii ki, biz bunun bəhrəsini alacağıq.

Həmçinin, almanlar müqavilənin burada olmasına baxmayaraq, texnologiya transferində ayaqlarını sürüklədilər. Amma sonda təslim oldular. Öyrəndiklərimizlə daha yaxşı sualtı həllər təklif edəcəyik. Bu, rəqabət gücümüzü artıracaq. Bir sözlə, sualtı layihələri fransızlardan alacağıq.

Dünya dəyişir. Müştərilər daha çevik davranmaq istəyirlər və Türkiyə onlara məhz bunu təmin edə bilər. Yol xəritəmizə əməl etməyə və düzgün addımlar atmağa davam etsək, qarşıdakı illərdə dəniz platformaları sahəsində daha çox ixrac xəbərləri eşidə bilərik”.

Bu dəli türklər: Biz bütün Avropadan daha çox gəmi istehsal edirik