Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Şərq İqtisadi Forumunda səsləndirdiyi son bəyanatlar Ukrayna müharibəsinin yalnız cəbhədə deyil, eyni zamanda diplomatik masada da yeni mərhələyə daxil olduğunu göstərir. Rusiya liderinin xüsusilə Qərb ölkələrinin Ukraynaya hərbi kontingent yerləşdirmə planlarını “qanuni hədəf” adlandırması, təkcə Moskvadan verilmiş növbəti sərt siqnal deyil, həm də Rusiya ilə Qərb arasında təhlükəli həddə yaxınlaşan geosiyasi gərginliyin bariz göstəricisidir.
Putin açıq şəkildə bəyan edir ki, əgər Ukraynada sülh sazişi imzalanacaqsa, xarici qoşunların bu ölkədə mövcudluğuna heç bir ehtiyac yoxdur. Bu arqument bir tərəfdən Rusiyanın sülh prosesinə maraqlı olduğu görüntüsünü yaratmaq məqsədi daşısa da, digər tərəfdən Kremlin danışıqlarda diktə edən tərəf olmaq istəyini də ortaya qoyur. Rusiya lideri həm Qərbi potensial risklər barədə xəbərdar edir, həm də Ukraynaya mümkün bir masa arxasına dönüş üçün “Moskva” təklifini irəli sürür.
Burada diqqət çəkən məqamlardan biri də odur ki, Putin bu açıqlamaları Parisdə Qərb liderlərinin Ukraynaya təhlükəsizlik zəmanətləri verməklə bağlı planlar qurmasından cəmi bir gün sonra səsləndirib. Həmin planlar çərçivəsində Ukraynaya müharibədən sonrakı dövrdə müşahidə və dəstək məqsədilə qeyri-döyüşçü kontingentin göndərilməsi nəzərdə tutulur. Rusiya isə bu addımı gələcəkdə öz sərhədlərinə doğru yönələcək daimi təzyiq kimi qəbul edir və bu baxımdan da onu “qanuni hədəf” kimi qiymətləndirir.
Bu yanaşma, əslində Kremlin Qərbin “yumşaq yerləşmə” modellərinə belə dözümsüz yanaşdığını göstərir. Rusiya 2014-cü ildən bu yana Qərbin Şərqi Avropadakı hərbi varlığını öz milli təhlükəsizliyi üçün strateji təhdid kimi görür. İndi isə bu təhdid Ukraynanın daxili məkanına qədər irəlilədiyi təəssüratı formalaşıb.
Digər tərəfdən, Putinin “Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü mümkün deyil, lakin Avropa İttifaqına (Aİ) üzvlük hüququ var” fikri Rusiya diplomatiyasında nadir hallarda rast gəlinən ton dəyişikliklərindən biri kimi dəyərləndirilə bilər. Burada Moskva bəlkə də Qərbə “real kompromis imkanları” təqdim edir, lakin bu kompromislərin harada başlayıb, harada bitdiyi hələlik qeyri-müəyyəndir.
Qərb isə bu bəyanatları ciddi siqnal kimi qəbul edir. Bir neçə Avropa paytaxtında hərbi-strateji ekspertlər hesab edirlər ki, Putinin bu cür ritorikası Rusiya ordusunun mümkün hərbi reaksiyalarını öncədən əsaslandırmaq üçün düşünülmüş bir addımdır. Rusiya bu cür mövqeyi ilə faktiki olaraq Qərb qüvvələrinin münaqişəyə hər hansı formada cəlb olunmasına qarşı “preventiv legitimlik” formalaşdırmağa çalışır. Yəni, əgər gələcəkdə hansısa qərb hərbi heyəti hədəfə alınarsa, Moskva bunun “əvvəlcədən elan edilmiş” bir mövqe olduğunu iddia edə biləcək.
Putinin Donald Trampla hələ danışmadığını, lakin dialoqa açıq olduğunu qeyd etməsi isə 2024-cü ilin ABŞ seçkilərindən sonra yaranan qeyri-müəyyən geosiyasi fonu nəzərə alsaq, təsadüfi deyil. O, bu ifadə ilə həm indiki administrasiyanın Qərbə liderlik etmək qabiliyyətini sual altına alır, həm də ABŞ-ın mümkün yeni rəhbərliyi ilə “qapını açıq” saxlayır.
Moskvanın bu tipli ritorikası təkcə Ukraynanın gələcəyi deyil, bütövlükdə Avropa təhlükəsizlik arxitekturası üçün bir test məqamıdır. Məsələ artıq Ukraynanın NATO-ya inteqrasiyasından çox, Ukraynanın müharibədən sonra hansı güc balansında yenidən qurulacağıdır. Əgər Qərb bu prosesi öz liderliyində aparmaq istəyirsə, bu halda Rusiya ilə kəskin toqquşma ehtimalı artır. Əgər kompromisə üstünlük veriləcəksə, bu zaman isə Ukraynanın gələcək təhlükəsizliyi və suverenliyi yeni risklərlə üzləşəcək.
Putin bu balansın hər iki tərəf üçün ağrılı nəticələrə səbəb ola biləcəyini bilir və öz ritorikasını da bu incə hesab üzərində qurur: “Həm təklif edirəm, həm xəbərdar edirəm”. Məhz bu səbəbdən onun “Moskva danışıqlar üçün ən uyğun məkandır” çağırışı, həm sülhə bir jest, həm də güc nümayişidir.
Nəticə etibarilə, Putinin bu çıxışı, diplomatik ritorika ilə hərbi hədənin birləşdiyi nöqtədə dayanır. İndi isə qərar vermək növbəsi Ukraynanın müttəfiqlərindədir: sülh istəyirlərsə, hansı şərtlərlə və kimin masasında? Müharibəni davam etdirmək istəyirlərsə, hansı risklərlə və nə qədər məsuliyyətlə?
Avropa.info-nun Analitik Qrupu
