Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında imzalanmış müdafiə əməkdaşlığı sazişi ilk baxışdan ABŞ və İsrailin İranla qarşıdurması fonunda ortaya çıxmış hərbi blok kimi dəyərləndirilsə də, geosiyasi proseslərin dərin təhlili bunun daha böyük strateji layihə olduğunu göstərir. Bu saziş təkcə cari təhlükəsizlik təhdidlərinə cavab deyil, həm də İslam dünyasının gələcək kollektiv təhlükəsizlik modelinin təməlini təşkil edə bilər.
Avropa.info xəbər verir ki, bunu Sosdem.az-a Məkkə müdafiə sazişini, Səudiyyə Ərəbistanındakı daxili transformasiyanı, İranın gələcək taleyini və ABŞ-ın regional planlarını şərh edərkən Milli Cəbhə Partiyasının (MCP) başqan müavini, politoloq Vüqar Dadaşov deyib.
“Ər-Riyadın Mülayim Dini-Siyasi Modeli Və Yeni Təhlükəsizlik Əməkdaşlığı”
Analitik Səudiyyə Ərəbistanında son onillikdə həyata keçirilən daxili islahatların bu sazişə zəmin yaratdığını diqqətə çatdırıb:
“Səudiyyə Ərəbistanında Ali Dini Şuranın yenidən təşkil edilməsi, dini polisin səlahiyyətlərinin məhdudlaşdırılması, radikal din xadimlərinin uzaqlaşdırılması, qadın hüquqlarının genişləndirilməsi və mədəni qadağaların götürülməsi dövlətin mülayim dini-siyasi modelə keçdiyini göstərir. Rəsmi Ər-Riyad elan etməsə də, bu addımlar faktiki olaraq vəhhabizmdən imtina dönüşüdür.
Məhz bu transformasiya fonunda Ankara, İslamabad və Ər-Riyadın yaxınlaşması yalnız ‘sünni bloku’ deyil, məzhəb fərqlərini arxa plana keçirən ümumi İslam təhlükəsizlik platforması cəhdidir. Hətta İran XİN-in sözçüsü İsmayıl Bəqayi də bu sazişin Tehrana qarşı yönəlmədiyini, region ölkələrinin xarici güclərdən asılılığını azaltmaq cəhdi olduğunu bildirib”.
“İranda Sistem Dəyişərsə, Məkkə Sazişinə Qoşula Bilər”
Şərhçi İrandakı ideoloji və siyasi sistemin gələcək transformasiya ehtimallarını da dəyərləndirib:
“İranda zəifləmiş Ali dini lider institutunun və SEPAH-ın hakimiyyətdən kənarlaşdırılması qlobal güclərin əsas strateji hədəfidir. Ölkəyə tətbiq edilən hərbi, iqtisadi və dəniz blokadası daxili transformasiya şəraitinin yaradılmasına hesablanıb. İstisna deyil ki, Səudiyyə Ərəbistanının vəhhabizmdən, İranın isə fars radikal şiə konsepsiyasından imtinası müəyyən pərdəarxası razılaşmaların tərkib hissəsidir. İranda fundamental dəyişikliklər baş verərsə, Tehranın da ‘Məkkə sazişi’nə və ümumi təhlükəsizlik mexanizminə inteqrasiyası yüksəkdir”.
“ABŞ-ın Dolayı Razılığı Və Regional Məsuliyyət”
MCP rəsmmisi Vaşinqtonun bu müdafiə platformasına münasibətinə də diqqət çəkib:
“Hər üç ölkə Vaşinqtonla strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinə malikdir. Bu səbəbdən Məkkə sazişinin Ağ Evin dolayısı ilə razılığı və ya etirazı olmadan formalaşması inandırıcı görünmür. ABŞ-ın son illərdə Yaxın Şərqdə birbaşa hərbi iştirakını azaltmaq və məsuliyyəti regional dövlətlər arasında bölüşdürmək yanaşması da bu ehtimalı gücləndirir. Məkkə paktı Yaxın Şərqdə yeni təhlükəsizlik arxitekturasının başlanğıcıdır. Bunun nə dərəcədə reallaşacağını isə İrandakı daxili siyasi transformasiya və qlobal güclərin geosiyasi seçimləri müəyyən edəcək”.
