Yaxın Şərqdə baş verən son proseslər müharibənin bitməsi deyil, qarşıdurmanın formasını dəyişərək daha sərt, lakin daha az görünən mərhələyə keçdiyini göstərir.
Avropa.info-nun məlumatına görə, Yaxın Şərq üzrə mütəxəssis və qlobal müdafiə yazarı Eylem Okumuş ERAmedia-ya açıqlamasında bildirib ki, cəbhə xəttində nisbi sakitlik müşahidə olunsa da, sahədəki aktivlik davam edir və sadəcə taktiki yanaşmalar dəyişib.
Onun sözlərinə görə, xüsusilə Hörmüz boğazı ətrafında dəniz yolları artıq yalnız ticarət marşrutu deyil, birbaşa geosiyasi qarşıdurmanın mərkəzinə çevrilib. Gəmi hərəkətində yaranan fasilələr enerji axınına təsir göstərir. ABŞ hərbi mövcudluğunu qoruyaraq nəzarəti əlində saxlamağa çalışdığı halda, İran təzyiqi artıraraq cavab verir.
Ekspert qeyd edir ki, İsrail-Livan sərhədi ətrafında da oxşar dinamika müşahidə olunur. Genişmiqyaslı müharibə əvəzinə aşağı intensivlikli toqquşmalar üstün tutulur. Bu isə gərginliyi azaltmaq əvəzinə onu davamlı və idarə olunan səviyyədə saxlayır.
“Ortada real geri çəkilmə yoxdur. Açıq münaqişə arxa plana keçib, yerini davamlı və ölçülü təzyiqə verib. Diplomatiya ikinci planda qalır, hərbi və iqtisadi alətlər isə əsas rol oynayır”, – deyə Okumuş vurğulayıb.
Onun fikrincə, hazırkı mərhələ “sakitlik” deyil, əksinə, tərəflərin birbaşa qarşıdurmadan yayınaraq güc topladığı sıxılma dövrüdür. Bu müddətdə sərhədlər test edilir və mümkün ssenarilərə hazırlıq aparılır.
Ekspert xəbərdarlıq edir ki, ən riskli mərhələlərdən biri məhz belə dövrlərdir: “Açıq müharibədə tərəflər və xətlər bəllidir. Lakin bu cür qeyri-müəyyən vəziyyətdə kiçik bir hadisə böyük eskalasiyaya səbəb ola bilər. Dəniz xəttində və ya sərhəddə baş verəcək hər hansı insident zəncirvari reaksiyaya yol aça bilər”.
Okumuş əlavə edib ki, İsrailin hərəkətləri zahirən müstəqil görünsə də, strateji səviyyədə ABŞ ilə koordinasiya həlledici olaraq qalır. Regional miqyasda ciddi nəticələr doğuracaq addımların Vaşinqtonun razılığı və ya səssiz dəstəyi olmadan atılması çətin görünür.
Eyni zamanda, Donald Trampın ritorikasında müşahidə olunan yumşalma da diqqət çəkir. Ekspert bunu geri addım kimi deyil, ABŞ daxilindəki hərbi, kəşfiyyat və iqtisadi balansların diktə etdiyi zəruri tarazlaşdırma kimi qiymətləndirir.
Eyelm Okumuş bildirir ki, regionda yaranmış vəziyyət sabitlik deyil, partlamağa hazır təzyiqin yığılmasıdır. Enerji xətləri təzyiq altındadır, dəniz trafiki həssasdır və sərhədlər davamlı olaraq sınaqdan keçirilir.
“Bu tip sıxılma dövrləri tarixən ya qəfil və sərt eskalasiyaya, ya da tərəflərdən birinin balansı pozan addımına gətirib çıxarır. Mövcud şəraitdə hətta kiçik bir hadisənin belə böyük nəticələr doğurma ehtimalı yüksəkdir”, – deyə o qeyd edib.
Ekspertə görə, əsas risk zonaları dəniz xətləri və İsrail ətrafıdır. Bu istiqamətlərdə baş verəcək hər hansı hadisə lokal çərçivədən çıxaraq geniş regional təsir yarada bilər. ABŞ-ın balansı qoruma cəhdlərinə baxmayaraq, sahədəki dinamiklərin tam nəzarətdə saxlanılması mümkün deyil.
Beləliklə, Yaxın Şərqdə müşahidə olunan nisbi sakitlik əslində gərginliyin basdırılmış və daha təhlükəli formaya keçdiyini göstərir. Bu isə regionun yaxın dövrdə kəskin dəyişikliklərə açıq olduğunu ortaya qoyur.
