Yaxın Şərqdə strateji əhəmiyyətə malik Bab əl-Məndəb boğazı qlobal enerji, ticarət və məlumat axınlarının kəsişdiyi kritik nöqtə kimi diqqət mərkəzindədir.
Yaxın Şərq üzrə mütəxəssis və qlobal müdafiə yazarı Eylem Okumuş Avropa.info-ya özəl açıqlamasında bildirib ki, bu keçidi sadəcə dar boğaz kimi xarakterizə etmək reallığı tam əks etdirmir.
Onun sözlərinə görə, Bab əl-Məndəb fiziki keçid olmaqdan daha çox, müxtəlif qlobal axınların düyünləndiyi sıxılma nöqtəsidir. Enerji xətləri, beynəlxalq ticarət marşrutları və rəqəmsal məlumat axını burada eyni məkanda cəmləşərək sistem üçün həssaslıq yaradır.
Ekspert qeyd edir ki, xəritədə kiçik görünməsinə baxmayaraq, boğazın təsiri olduqca genişdir. Aralıq dənizindən çıxan dəniz trafiki Qırmızı dəniz boyunca hərəkət etsə də, əsas daralma məhz bu nöqtədə hiss olunur. Bu isə keçidin dayanmasından çox, çətinləşməsi və xərclərin artması ilə nəticələnir.
Enerji təhlükəsizliyi baxımından da Bab əl-Məndəbin rolu xüsusi vurğulanır. Eylem Okumuş bildirir ki, Körfəzdən çıxan neft və mayeləşdirilmiş təbii qazın Avropaya yönələn hissəsi bu marşrutdan keçir. Alternativ yollar mövcud olsa da, onlar vaxt və maliyyət baxımından səmərəli deyil. Afrikanın cənubundan dolaşmaq daşınma müddətini uzadır və bazar tarazlığını pozur.
Ticarət sahəsində isə əsas risk axının yavaşlamasıdır. Konteyner daşımalarının zaman əsaslı sistem olduğunu xatırladan ekspert bildirir ki, hər hansı gecikmə zəncirvari təsir yaradır, limanlarda sıxlıq artır, çatdırılmalar gecikir və daşınma qiymətləri yüksəlir.
Açıqlamada diqqət çəkilən digər mühüm məqam dənizaltı infrastrukturudur. Bab əl-Məndəbdən keçən fiber-optik kabellər Avropa ilə Asiya arasında məlumat axınının əhəmiyyətli hissəsini təmin edir. Bu xətlərdə yaranacaq gecikmələr bank sistemlərindən tutmuş bulud texnologiyalarına qədər geniş sahəyə təsir göstərə bilər.
E.Okumuş riskin ani kəsinti olmadığını, daha çox yavaş və yığılan təzyiq formasında ortaya çıxdığını vurğulayır. Sığorta xərclərinin artması, gəmilərin daha ehtiyatlı hərəkəti və marşrutların uzanması sistemdə görünməyən, lakin zamanla hiss olunan sürtünmə yaradır.
Yəmən sahillərindəki vəziyyət də bu kontekstdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ekspertin fikrincə, Husilər klassik dəniz qüvvəsi olmasa da, asimmetrik imkanlarla risk qavrayışını artırır. Bu isə ticarət axınlarına birbaşa təsir göstərir.
Sonda Okumuş vurğulayır ki, Bab əl-Məndəbin əhəmiyyəti təkcə öz yükü ilə bağlı deyil. Şərqdə Hörmüz boğazı ilə birlikdə nəzərdən keçirildikdə, Körfəzdən çıxan enerji və ticarət iki dar keçiddə cəmləşir və bu da regionu qlobal təzyiq zonasına çevirir.
“Axın davam edir, lakin çətinləşir. Sistem işləyir, amma səmərəliliyini itirir. Müasir dünyada əsas qırılma da məhz bu nöqtədə başlayır,” – deyə o əlavə edib.
