Müdafiə sənayesinin göz bəbəyi olan KAAN və HÜRJET ilə bağlı bəzi məlumatlar yenilənib. Təbii ki, bunun meydançada öz əksini tapacaq texniki nəticələri olacaq. Amma bu prosesdə diqqətdən kənarda qalmayan əsas məqam yerli və milli istehsal edə bilməyin vacibliyidir. Əgər biz bu platformaları xaricdə alsaydıq, onlar bizim ehtiyaclarımıza uyğun olaraq dəyişdiriləcək və xəyaldan başqa bir şey qalmayacaqdı.
Türkiyədə 2000-ci illərin ortalarından etibarən sürətlə inkişaf edən sektorlardan biri də müdafiə sənayesidir. Hazırda təyyarələr, milli döyüş gəmiləri və milli quru nəqliyyat vasitələri də daxil olmaqla, həm insanlı, həm də pilotsuz bir çox layihələrdə milli müharibə gedir.
KAAN və iki strateji əhəmiyyətli HÜRJET hava platforması daha əvvəl Gök Vətənlə görüşmüşdü. Ancaq onları uzun və çətin bir yol gözləyir. Bəzən bu yolda çox mühüm dəyişikliklər edilir və bəziləri ictimaiyyətə çatdırılır.
KAAN və HÜRJET-in texniki məlumatlarının son yenilənməsi haqqında danışdığımız prosesin cari nümunəsidir.
.jpg)
[Hər bir KAAN uçuşu həm də mühəndislər üçün dəyərli məlumatlar deməkdir.]KAAN-ın qanadları azaldıldı
Əvvəlcə texniki cəhətdən nəyin dəyişdiyini izah edək, sonra isə “niyə?” sualına cavab axtaraq. Yerli KAAN qırıcısının uzunluğu 0,7 metr azaldılıb. Təkcə bu deyil, onun qanadları da 0,6 metr qısalacaq. Hündürlüyü 1 metr azaldılıb.
HÜRJET-də edilən dəyişikliklər daha çox… Təyyarənin yükgötürmə qabiliyyəti 2,7 tondan 3,4 tona yüksəldi. İddia edilən dırmaşma sürəti 48,500 futdur, bu da 9,500 fut yüksəklik artımına çevrilir. HÜRJET mühərrikinin gücü 17.700 lirəyə yüksəldildi və təyyarənin hündürlüyü 5.1 metrdən 4.1 metrə endirildi. Uçuş məsafəsi 2222 kilometrdən 1963 kilometrə dəyişdirilir.
Bu dəyişikliklər bizə nə deyir?
Müdafiə Sənayesi Mütəxəssisi Fatih Mehmet Küçük, sözügedən dəyişikliklərin əslində sikkənin “mühəndislik” tərəfi olduğunu müdafiə edir. O, iddia edir ki, birinci mərhələdə təqdim olunan məlumatlar layihə çərçivəsində ilkin araşdırmalar əsasında əldə edilib.
O qeyd edir ki, layihə irəlilədikcə təyyarə ölçüləri təfərrüatlı dizayn, modelləşdirmə və təhlil vasitəsilə dəyişməyə davam edir və bu proses zamanı Hərbi Hava Qüvvələri və ya digər bölmələrdən əlavə tələblərin yarana biləcəyini deyir.
Türkiyənin hər iki layihə üçün “uçan prototip” olduğunu vurğulayan Küçük, “Bu yolla mühəndislər uçuşların kompüter analizi və simulyasiya nəticələrinə əsaslanan daha etibarlı real vaxt məlumatlarına sahib olurlar. Bu məlumatlara görə, sahib olduqları dizayn həllərində dəyişikliklər edildi. Məsələn, HÜRJET-də təyyarənin yükgötürmə qabiliyyətini və sürətini artırmaq vacibdir. Bu nəticə əldə edilən məlumatlar nəticəsində təyyarə infrastrukturunun daha çox şey edə biləcəyi etibarlı məlumatların əldə edilməsi ilə bağlıdır”. biliklərini bölüşür.
[Hürjetin səs sürətini aşdığı anlar kameraya belə düşdü.]“Əgər biz bunu milli imkanlar hesabına inkişaf etdirməsəydik, bu cür dəyişikliklər xəyal olardı”
Bu məqamda xəbərin əvvəlində diqqət çəkdiyimiz “yerli/milli resurslardan istifadə edərək layihənin hazırlanmasının mümkünlüyü” məsələsi gündəmə gəlir. Türkiyə də tarixi boyu hərbi təyyarələrdən istifadə edib. Təhsil Təyyarələri və bir çox növ müdafiə sənayesi məhsulları xaricdən alınıb. Deməli, artıq müvafiq qüvvələrin istəkləri o qədər də əhəmiyyət kəsb etmir. Çünki kökü zahiri olan əsərlərdə belə dəyişikliklər olmayıb və ola da bilməz.
Fatih Mehmet Küçük bunun təkcə KAAN və HÜRJET-ə deyil, digər layihələrə də aid olduğunu vurğulayır. “Türk mühəndisləri tərəfindən hazırlanan sistemlər sahədən gələn rəylərə uyğun olaraq tez bir zamanda yenilənir və beləliklə, “tam olaraq doğru işi” çox tez edə biləcək səviyyəyə çatır”. deyir.
Əlbəttə ki, KAAN və HÜRJET-də inkişaflar uzun illər davam edəcək. Günün sonunda necə bir fotoşəkil görəcəyik sualına da Küçük cavab verir və sözlərini belə yekunlaşdırır:
“HÜRJET və KAAN Türkiyənin hərbi aviasiyaya baxışını əks etdirən layihələrdir. Bəli, HÜRJET rəqiblərinə bənzəyir. Bununla belə, bu, 5-ci nəsil təyyarələrdə təlim üçün sıfırdan hazırlanmış platformadır. Bu, xüsusilə elektron infrastruktur baxımından çox dəyərlidir. HÜRJET kimi sıfırdan hazırlanmış çoxlu təyyarə yenilənib.
KAAN-a baxsanız, vəziyyət başqadır… KAAN ölçüsündə 5-ci nəsil təyyarə istehsal edən ölkələr göz qabağındadır. Bir tərəfdən təxminən barmaq ölçüsündə. Bir çox ölkələr 5-ci nəsil təyyarələri almağa hazır deyil. Çünki bu texnologiya məhdud sayda ölkə tərəfindən istehsal olunur və onlar onu dərhal satmaq fikrində deyillər. Çinin J-35-i satışa çıxanda vəziyyət bir qədər dəyişəcək, lakin hələlik ixrac baxımından rəqabət azdır.
KAAN həm böyüklüyünə, həm də Türkiyənin pilotsuz sistemlərlə aviasiya sahəsində əldə etdiyi sürətə görə ciddi bir rəqib olacaq. Üstəlik, burada həlledici fərq Türkiyənin silah-sursat istehsalında çox, çox geniş imkanlarıdır.
Bütün bunları bir araya gətirsək, görərik ki, həm KAAN, həm də HÜRJET təkcə ölkəmiz üçün deyil, bütün dünya üçün önəmlidir. aviasiya Demək olar ki, bu sahədə ad çıxaracaq tarixi layihələr var”.
