ABŞ prezidenti Donald Tramp Çində keçirilən tarixi sammitdə “dostum” adlandırdığı Rusiya prezidenti Vladimir Putini hərarətlə qarşıladıqdan bir neçə saat sonra o, Avropanı Ukraynaya ayrılan maliyyələşdirməni dayandırmağa çağırıb.
ABŞ, Rusiya və Çin liderləri Şençjendəki 90 dəqiqəlik görüşü qlobal nizamı yenidən formalaşdırmaq üçün dörd bəndlik planla başa vurarkən, prosesə daxil olmayan Avropa liderləri Ukrayna ilə həmrəylik olaraq Berlində keçirilən sammitdəki hadisələri narahatlıqla izlədilər.
Tramp Çin prezidenti Si Cinpinlə görüşməzdən əvvəl Rusiya liderini “O kimdir? O, mənim dostumdur” sözləri ilə salamlayıb.
Tramp daha sonra Almaniyada Böyük Britaniyanın baş naziri Endi Burnham və Ukrayna prezidenti Zelenskinin də iştirak etdiyi Könüllülər Koalisiyasının toplantısına zəng edib.
Avropa.info-nun məlumatına görə “Politico” və “Telegraph” qəzetlərində yer alan xəbərlərdə Avropa rəsmilərinin verdiyi məlumata görə, Tramp Avropanın Ukraynaya etdiyi milyardlarla dollarlıq yardımdan narahatlığını dilə gətirib və müharibənin bitəcəyi təqdirdə ölkələrin pula qənaət edə biləcəyini vurğulayıb.
Adı açıqlanmayan ABŞ rəsmisi daha sonra Politico-ya deyib ki, Trampın liderlərə Kiyevə maliyyəni dayandırmağı dediyi ifadələr həqiqətə uyğun deyil və bunun əvəzinə münaqişəyə son qoymaq istəyini təkrarlayıb.
Ağ Ev sözçüsü də telefon danışığının daha müsbət olduğunu müdafiə etdi və Politico-ya dedi: “Prezident müharibənin insan həyatı və maliyyə baxımından son dərəcə baha başa gəldiyini və hər kəsin sülh üçün səy göstərməsi lazım olduğunu vurğuladı. Çünki sülh ölkələrimizin öz müdafiəsi və rifahına sərmayə qoyula bilən həyat və pulları xilas edə bilər”.
Çində keçirilən üçtərəfli sammitdən dörd bənddən ibarət bəyannamə qəbul edilib
Putin, Tramp və Xi cümə axşamının əvvəlində Birləşmiş Millətlər Təşkilatında “sülh bəyannaməsi” qəbul ediblər ki, bu bəyanata Birləşmiş Millətlər Təşkilatında islahatların aparılması, qalıq yanacaq ehtiyatlarının artırılması, beynəlxalq məhkəmələrdə dövlət rəsmilərinin toxunulmazlığının qorunması və nüvə silahlarının yayılmasının qarşısının alınması ilə bağlı danışıqların aparılması öhdəliyi daxildir.Görüşün əvvəlində Xi və Putinə müraciət edən Tramp, “Həqiqətən tarix yazırıq. Təmas imkanlarını inkar etməklə heç bir sülh qurulmayıb” deyib.Lakin sammitdəki bu atmosfer Avropa liderləri arasında həyəcan təbili çaldı, onlar Trampa xəbərdarlıq etdilər ki, Putin onların dostu deyil və heç vaxt onların dostu olmayacaq.
Berlində keçirilən Könüllülər Koalisiyası toplantısında danışan Danimarkanın Baş naziri Mette Frederiksen, “Məncə, Putin bugünkü görüşdən sonra daha da ruhlanacaq. O, xoşbəxt görünür. Təəssüf ki, bu, dünya sülhü üçün yaxşı əlamət deyil.
Ukrayna üçün də yaxşı əlamət deyil. Ona görə də bunun nəticəsinin biz avropalılar üçün daha ağır zərbə olacağını düşünürəm” dedi.Putin Krım körpüsünə edilən hücumlara sərt cavab verməklə hədələyibBu narahatlıqlar tezliklə Putinin açıqlamaları ilə qarşılandı və üçtərəfli görüş başa çatdıqdan sonra Rusiya prezidenti sərt bəyanatla çıxış etdi.Təhlükəsizlik Şurasının dəniz və enerji obyektlərinə edilən hücumların dayandırılmasını düşünməsini istədiyini iddia edən Putin,
“Krım körpüsünə edilən hücumlardan sonra heç bir razılaşma olmayacaq.
Bu hücumlara cavab verəcəyik. Hər kəsin bilməsini istəyirəm ki, bizim verəcəyimiz cavab Kiyev rejiminin körpüyə etdiyindən çox daha ağrılı olacağına inanıram”.Ukrayna ordusu Avropanın ən uzun körpüsü olan və Putin Rusiyasının simvolu kimi görülən avtomobil və dəmir yolu körpüsünü bu həftə üçüncü dəfə vurduğunu təsdiqləyib. Ukraynadakı Avropa qoşunları ilə bağlı narahatlığını ifadə edən Putin həm Avropanı, həm də Ukraynanı müharibəni bitirmək üçün güzəştə getməkdən imtina etməkdə ittiham edib.
Ukraynada hərbi cinayətlər törətdiyi iddiası ilə Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi (ICC) tərəfindən axtarışa verilən Rusiya prezidenti Trampla beş ildir həll olunmamış münaqişənin vəziyyəti ilə bağlı günün səhəri görüşündən ayrılarkən gülümsəyib.Kremlin müşaviri Yuri Uşakov, 35-40 dəqiqə davam edən təkbətək görüşdə əsas gündəm maddəsinin müharibə olduğunu və iki ölkə arasında münasibətlərin istiləşməsinin də müzakirə edildiyini bildirərək, bu günə qədər müharibəni bitirmək üçün danışıqlardan kənarda qalan Avropada narahatlıq yaradacaq açıqlamalar verib.Digər tərəfdən, Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov Ukraynanın daha sonra keçirilən üçtərəfli görüşdə əsas mövzu olmadığını və qrupun dörd bənddən ibarət planına daxil edilmədiyini bildirib. Çin sədri Xi isə həll olunmayan görünən münaqişəni Avropa problemi kimi xarakterizə etdi və bu məsələyə diqqət yetirməkdən böyük ölçüdə çəkindi.Shenzhendə görüş; Bu, 1945-ci ildə ABŞ, Böyük Britaniya və Sovet İttifaqı arasında keçirilmiş, təsir dairələrini rəsmiləşdirən və böyük dövlətlərin kiçik ölkələrə tətbiq etdiyi müqavilələrin simvoluna çevrilən Yalta Konfransı ilə müqayisə edilir.
Bununla belə, Ukraynanın xarici işlər naziri Andriy Sibiha Yalta müqayisələrini azaltmaq üçün körpü hücumuna istinad etdi. Sibiha sosial media hesabındakı paylaşımında “Şençjen Putinin xəyallarının Yaltası deyil. Bu arada Rusiya Ukraynanın işğal altında olan Krım ərazisindəki əsl Yaltaya körpüsünü praktiki olaraq itirib. Onun ayılmaq, realist olmaq və heç vaxt qalib gələ bilməyəcəyi müharibəni bitirmək vaxtıdır” deyib.ICC-nin tənqidi, enerji təchizatı və ekspertlərin qiymətləndirməsiÜç lider birgə bəyanatında ICC və digər oxşar qurumların öz yurisdiksiyalarından sui-istifadə etməməsi ilə bağlı razılaşsa da, Tramp məhkəməni “nəzarətdən kənar” adlandırıb və onun yurisdiksiyasını aşdığını müdafiə edib.Birləşmiş Ştatlar və Çin Roma Statutunun tərəfləri olmadığı üçün üzv dövlətlərin həbs qərarlarını icra etmək öhdəliyinə tabe deyillər. Həmçinin Trampın İsraildəki müttəfiqi, baş nazir Benyamin Netanyahunun Qəzzada törətdiyi iddia edilən hərbi cinayətlərə görə həbs qərarı var.Liderlər həmçinin Trampın İrandakı müharibəsi və Putinin Ukraynadakı müharibəsi neft qiymətlərinin bu il rekord həddə qalxmasına səbəb olduqdan sonra sabit enerji axınlarını təmin etmək və emal olunmuş neft məhsullarının istehsalını artırmaq istədiklərini açıqlayıblar.ABŞ və Rusiya arasında nüvə silahlarının azaldılmasına dair sazişin müddəti fevral ayında başa çatdı və dünyanın iki ən böyük nüvə dövləti arasında qanuni qüvvəyə malik sonuncu məhdudiyyətlərə son qoyuldu.
Putin bu yaxınlarda xəbərdarlıq etmişdi ki, Qərb Kalininqradla Rusiyanın qalan hissəsini kəsməyə çalışsa, nüvə silahından istifadə edə bilər.Shenzhendə edilən açıqlamalara baxmayaraq, Chatham House beyin mərkəzinin tədqiqatçısı Lindsay Newman “The Independent” qəzetinə deyib ki, sammit məzmundan çox forma baxımından tarixə düşüb.Nyuman deyib: “Bu məsələlər geosiyasi baxımdan vacib olaraq qalmasına baxmayaraq, Ukraynadakı müharibə, İranda davam edən münaqişə, qlobal enerji və yaşayış xərcləri kimi gündəm müəyyən edən dinamikaları görməzlikdən gəlir. Trampın da qeyd etdiyi kimi, ortaq diplomatiya müsbət əlamətdir, lakin Şenzen danışıqları sualları cavabsız qoyub və fundamental sınaqlar həll olunmamış qalıb”.




