Özbəkistanda latın əlifbasına əsaslanan özbək əlifbasının Türk Dünyasında istifadə olunan ortaq əlifbaya uyğunlaşdırılmasını nəzərdə tutan qanun qəbul edilib.
Avropa.info xəbər verir ki, AK Partiya Türk Dövlətləri ilə Əlaqələr sədri Kürşad Zorlu Özbəkistanda türk dünyasına uyğun əlifbaya keçidlə bağlı qəbul edilən qanunun Türk Dünyası üçün çox dəyərli olduğunu bildirib.
Özbəkistan Senatının 19-cu plenar iclasında iyulun 7-də Parlamentin Qanunvericilik Assambleyasında müzakirəyə çıxarılan və Senata göndərilən əlifba haqqında qanun layihəsi müzakirəyə çıxarılıb.
Senatın Baş Assambleyasının qəbul etdiyi qanuna əsasən, yeni özbək əlifbası ölkədə mövcud olan 26 hərf və 3 hərf birləşməsinin əvəzinə 28 hərf və apostrofdan (‘) ibarət olacaq.Əsasnamə ilə hal-hazırda “o'”, “g'”, “sh” və “ç” kimi istifadə edilən hərf və hərf birləşmələrinin müvafiq olaraq “ö”, “ğ”, “ş” və “ç” kimi yazılacağı qəbul edilib.
Həmçinin “ng” hərf birləşməsinin yeni əlifbaya salınmaması qərara alınıb.Belə ki, Türk Dünyasında, xüsusən də Türkiyədə latın əlifbasından istifadə edən əlifbalarla özbək əlifbasının oxşarlığının artırılması nəzərdə tutulur.
Türkiyədə əlifba dəyişəcəkmi?Yeni tənzimləmə qüvvəyə mindikdən sonra mövcud əlifbadan istifadə ilə bağlı keçid dövrü həyata keçiriləcək.Qanunun icrası ilə bağlı hazırlanacaq tədbirlər planında müəyyən edilmiş müddətlərə qədər rəsmi sənədlərdə, dövlət qurum və təşkilatlarının loqolarında, valyutalarda, işarələrdə və bəzi digər elementlərdə mövcud əlifbadan istifadəyə icazə veriləcək.
Senatda qəbul edilən qanun təsdiq olunmaq üçün prezident Şavkat Mirziyoyevə göndərilib. Yeni əlifba qanun prezident tərəfindən imzalandıqdan sonra qüvvəyə minəcək.
Özbəkistanın latın əlifbasına keçidiSovet İttifaqı dövründə 1929-1940-cı illərdə latın əlifbasından, 1940-cı ildən isə kiril əlifbasından istifadə edən Özbəkistanda müstəqillik elan edildikdən sonra 1993-cü il sentyabrın 2-də latın əlifbasına keçidlə bağlı qanun qəbul edilib.31 hərf və apostrofdan ibarət olan bu əlifba 1995-ci ildə 29 hərfdən ibarət yeni latın əlifbası ilə, 1993-cü ildə istifadə edilən “ş”, “ç”, “ö” və “ğ” hərfləri isə “ş”, “ç”, “o‘” və “g‘” hərf birləşmələri ilə əvəz edilmişdir.2021-ci ildə prezident Şavkət Mirziyoyevin imzası ilə kiril və latın əlifbalarının eyni vaxtda istifadə olunduğu ölkədə tamamilə latın əlifbasına keçməyə qərar verilib, 1995-ci ildə qəbul edilən latın əlifbasının Türk Dünyasında istifadə edilən ortaq əlifbaya yaxınlaşdırılması istiqamətində işlərə başlanılıb.
Aparılan araşdırmalar çərçivəsində indiki özbək əlifbasında istifadə edilən “ş”, “ç”, “o” və “g” hərf birləşmələri yerinə türkcəyə oxşar “ş”, “ç”, “ö” və “ğ” hərfləri və apostrof (‘) istifadəsini nəzərdə tutan yeni əlifba ictimaiyyətə təqdim edilib.
Kürşad Zorlu: Türk Dünyası üçün çox dəyərlidir.
AK Partiya sədr müavini, Türk Dövlətləri ilə Əlaqələr rəhbəri Kürşad Zorlu Türk Dünyasına uyğun əlifbaya keçidlə bağlı Özbəkistanda qəbul edilən qanunun Türk Dünyası üçün çox dəyərli olduğunu bildirib.Zorlu sosial media hesabından verdiyi açıqlamada Özbəkistan Respublikası Senatının Latın əlifbasına keçid dövründə Türkiyə və Türk Dünyası ilə dil inteqrasiyasını gücləndirəcək ortaq əlifba araşdırmalarına uyğun olaraq özbək əlifbası ilə bağlı yeni tənzimləməni qəbul etməsindən çox məmnun olduqlarını bildirib.
Yeni dəyişikliyin mürəkkəb hərflərin daha praktik və ortaq türk əlifbasına tam uyğun simvollarla əvəzlənməsinə imkan verdiyini bildirən Zorlu, “Buna uyğun olaraq, yeni tənzimləmə ilə mövcud əlifbadakı 26 hərf və 3 hərf birləşməsi 28 hərf və apostrofla əvəzlənəcək.
Ən böyük hərf dəyişikliyi ikiqat hərflə əvəzlənəcək. kompüter mühitində yazmaq və istifadə etmək çətin olan, tək bir simvolla.” qiymətləndirməsini etdi.
Türkiyənin dil ortaqlığını gücləndirəcək işlərə böyük əhəmiyyət verdiyini vurğulayan Zorlu:“Əslində möhtərəm Prezidentimiz cənab Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən ortaq əlifba ilə hazırlanan ilk əsər 2025-ci il oktyabrın 7-də hörmətli dövlət başçılarına təqdim edilib. Son 10 ildə bir çox sahədə ciddi sıçrayış edən Özbəkistanın bu oriyentasiyası, təxminən 40 milyonluq əhalisi və bu türk dünyası üçün çox boş yerləşməsidir. Bu münasibətlə bu qərarın memarı Özbəkistan Prezidenti cənab Şevkət Mirziyoyevə təşəkkürümüzü bildiririk, “Bunu təqdim edirəm və qardaş Özbəkistana və Türk Dünyasına xeyirli olmasını diləyirəm”.
