Enerji artıq sadəcə bir resurs deyil, həm də regional sərhədləri dəyişdirən geosiyasi rıçaqdır. Avropa.info xəbər verir ki, bunun ən bariz nümunəsi iyulun 12-də Bakıda Azərbaycanın dövlət enerji şirkəti SOCAR ilə Suriyanın müvəqqəti administrasiyası arasında imzalanmış sazişdir.
İlkin mərhələdə Azərbaycanın Türkiyə vasitəsilə Suriyaya təbii qaz satmasını nəzərdə tutan bu saziş ənənəvi investisiya addımlarından çox kənara çıxır. Bu, Yaxın Şərqdə qüvvələr balansının yenidən şəkillənməsi, İranın zəifləyən təsirinin qarşısının alınması və Türkiyə ilə Azərbaycanın enerji diplomatiyasında mərkəzi rolunun yenidən müəyyənləşdirilməsi istiqamətində strateji addımdır.
Azərbaycan-Suriya sazişi üç əsas sahəni ehtiva edir:
Birincisi, Azərbaycan hazırda PKK/YPG/SDQ-nin nəzarəti altında olan, Suriyanın şimal-şərqindəki iki böyük yataqda neft və qaz kəşfiyyatına investisiya yatıracaq. İkincisi, Suriyanın savaş səbəbi ilə məhv edilmiş enerji infrastrukturunun modernləşdirilməsinə Azərbaycanın texniki dəstəyi olacaq.
Üçüncüsü, hasilatın artmasına qədər TANAP vasitəsilə Suriyaya müvəqqəti təbii qaz nəqli ediləcək. Təxminən 400-600 milyon dollar həcmində ilkin investisiya gözlənilir. Lakin, Azərbaycanın real qazancı SOCAR-ın təsir dairəsinin genişlənməsi və Türkiyə ilə birlikdə regional diplomatik səhnənin oyunçusuna çevrilməsidir.
Əhməd əl-Şaraanın Bakıya səfəri təkcə simvolik deyildi, həm də diplomatik baxımdan yüksək strateji addım idi. Belə bir açılış üçün prezident İlham Əliyevlə yaradılmış şəxsi etimad münasibətləri mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi. Avropa.info xatırladır ki, Əliyevlə Şaraan daha öncə Antaliyada da görüşmüşdülər.
Xəzərdən Aralıq dənizinə enerji koridoru!
Hazırda Suriya üç bəndli keçid mərhələsindədir: İranın təsir gücü hər keçən gün azalır. Körfəz kapitalı ehtiyatlı olmaqla yanaşı, tətikdədir. İsrailin Suriyaya nəzrət etmə refleksi azalmır.
Belə bir şəraitdə Türkiyə-Azərbaycan xətti yeni regional magistral kimi meydana çıxır. Son nümunə kimi, Azərbaycan-Suriya müqaviləsi Türkiyənin artıq sadəcə tranzit ölkə olmadığını, regionun yenidən formalaşmasının memarlarından biri olduğunu nümayiş etdirir.
Türkiyə Azərbaycanla birlikdə Suriyada investisiya tərəfdaşlığı vasitəsilə geoiqtisadi təsirini artırır. İranın təsirinin azaldığı bir şəraitdə Bakı və Ankara sabitləşdirici rol oynayır. Bu çoxşaxəli enerji diplomatiyası eyni zamanda Türkiyənin yeni regional nizamı formalaşdıran əsas aktyor olmaq məqsədini dəstəkləyir. Türkiyənin müttəfiqi Azərbaycan isə Xəzərdən Aralıq dənizinə gedəcək enerji koridorunun əsas memarlarından biri olaraq önə çıxır.
Beləliklə, yeni geosoyasi paradiqma Türkiyəni yalnız enerji tranziti ölkəsi deyil, həm də sülh oxunun təməl daşı mövqeyinə gətirə bilər. Azərbaycan isə tarixində ilk dəfə olaraq Şərqi Aralıq dənizinə birbaşa enerji çıxışı əldə edə bilər.
Ancaq, risklər də mövcuddur. İran SOCAR-ın Suriyadakı fəaliyyətini hədəfə almaq üçün vəkil qüvvələr vasitəsilə təxribata əl ata bilər. Rusiya Suriyanın enerji sahələrindən kənarda qalmasını qəbul etməkdən imtina edərək gözlənilməz addımlar ata bilər.
Bütün risklərlə yanaşı Azərbaycan-Suriya enerji sazişi uzun illr savaşdan əziyyət çəkən regionda yenidənqurma və sülhə böyük təkan verə bilər. Bu eyni zamanda enerji mərkəzli yeni ittifaqların təsis edilməsi və əməkdaşlığa əsaslanan rəqabətədavamlı regional arxitekturanın təməli daşı ola bilər.
Bəlkə də bu dəfə enerji müharibələr üçün deyil, sülh üçün önə çıxacaq və bu yeni hekayənin ilk sətrləri artıq Bakıda yazıldı.
Avropa.info Analitik Qrupu
