Şurnuxu kəndi Zəngəzur mahalının Qorus (Gorus) rayonunda yerləşir. Bura sıx meşələri, keçilməz dağları, şır-şır axan şəlalələri, bir-birini kəsib keçən dərin dərələri ilə tanınan bir diyardır. Xüsusilə Kəpəz dağının ətəyində yerləşən bu kəndin özünəməxsus gözəlliyi var: dağa doğru qalxan dik təpələr, meşəlik yamaclar, güneyli və quzeyli otlaqlar, kolluqlar bu dağlıq kəndin füsunkar və cazibədar görkəmini daha da artırır.
Şurnuxu — ana vətənim, ata yurdum, ulu əcdadlarımızdan bizə miras qalmış ən böyük sərvətimiz və dəyərimizdir. Bu torpaq bizə miras kimi yox, əmanət kimi qalıb. Bu əmanəti qorumaq və onu gələcək nəsillərə ötürmək hər birimizin müqəddəs borcudur. Vətən sevgisi müqəddəsdir və bəlkə də bütün sevgilərin ən böyüyüdür.
Çoxəsrlik tarixə və zəngin mədəniyyətə malik olan, orta əsrlərdə inşa edilmiş əzəmətli memarlıq abidələri ilə tanınan bu kəndin yerli sakinləri Azərbaycan türkləridir. Azərbaycanın qədim və orta əsrlər dövründə keçdiyi şərəfli tarix kəndin keçmişində də əks olunur. Bu ərazilərdə əzəldən yaşamış qədim tayfalar və onların qoyub getdiyi toponim və etnotoponimlər buna sübutdur. Kənd ərazisindəki toponimlərə nəzər saldıqda tam əminliklə demək olar ki, Şurnuxu kəndi əzəldən Azərbaycan xalqına məxsus olub. Ali Baş Komandanımızın növbəti səyləri nəticəsində kənd sakinləri öz el-obalarına qayıdacaqlar.
Bir xalqın tarixini, dilini və mədəniyyətini öyrənmək üçün onun yaşadığı əraziyə və toponimlərinə nəzər salmaq vacibdir. N.Y. Marrın dediyi kimi, “İlk ibtidai mədəniyyətə münasibətdə coğrafiya və toponimika etnoqrafiya və etnonimikadan daha möhkəm və daha etibarlıdır”.
Hər bir ərazinin adı — yaşayış məntəqəsi, çay, göl, dağ, dərə, yaylaq adları xalqın minillik tarixi haqqında məlumat verir. A.V. Superanskaya yazır: “Coğrafi adlar ilk ibtidai məskənin qalıqları, qab-qacaq, sikkə, sümük və s. kimi maddi mədəniyyət nümunələridir.”
Bütün tarixi mənbələr sübut edir ki, hazırkı Şurnuxu ərazisi vaxtilə azərbaycanlıların sıx şəkildə məskunlaşdıqları bölgə olmuşdur. Tarixi xəritələrə əsasən, bu ərazidə yerləşən yer adları və insan məskənləri açıq şəkildə göstərilmişdir. Məsələn, Baba dağı, Daşlı güney, Sarıyer, Kolabat, Ağsu, Qızlar bulağı, Uzun meşə, Göy bulaq, Güllü dərə, Quş bulağı, Göylük, Baba bulağı, Soyuq bulaq, Yastı yastan, Kəpəz dağı, Qəhrəman çəməni, Məcidli, Xarab körpü, Cəhənnəm dərəsi, Üçağac, Armudluq, Almalıq, Dəhnə, Göy bulaq, Həşim bəy bulağı, Anabat, Qaramalıq, Mərcimək yurdu, Quzeygah, Qoşnalı bulağı, Kərim yeri, Çala yurdu, Qoyun damı, Quş bulağı, Layış bulağı, Tas, Qaranlıq meşə və s.
Obrazlı ifadə ilə desək, toponimlər xalqın tale kitabıdır, daş yaddaşıdır. Bu kitabı oxuduqca xalqın keçmişi və bu günü haqqında tam məlumat əldə etmək mümkündür. Xalqın milli varlığını özündə əks etdirən toponimlər, hidronimlər, oronimlər, etnonimlər və urbonimlər, bir sözlə, bütün onomastik vahidlər xalqın ana dilində yaranır və onunla yaşayır.
Şurnuxu toponimi bəzi tədqiqatçıların yazılarında Azərbaycan dilində “kiçik şəlalə” mənasında işlənən “çırnox” sözünün fonetik forması olan “şumux” və “şırnıx” sözləri əsasında əmələ gəlmişdir. Azərbaycan dilinin Qazax dialektində “sürətlə axın” mənasında “şırnoy” sözü də işlənir. Bəzi tədqiqatçılar bunu Şiraklar və ya Şuraklar tayfasının adı ilə də bağlayırlar. Tarixi mənbələrdə bu türk tayfasının IV yüzildə burada məskunlaşıb yaşadığı yer kimi göstərilir.
Kənd sakinləri keçmişlərini xatırladıqca, şirin söhbətlərində mütləq kənddəki yerlərin adlarıyla xatırlayırlar. Kəndimizin hörmətli ziyalılarından olan Ələsgər Həsənli şerlərindən birində kəndi belə xatırlayıb:
Yadıma düşür
Unuda bilmirəm Daşlı güneyi,
Sarı yer, Kolavat yadıma düşür
O Qızlar bulağı, Ağsunun neyi,
Dağ seli, o gürşad yadıma düşür.
Hanı boz dumanlı Kəpəzim, hanı?
Əsə dağ havası coşdura qanı,
Gəzib dolanardım bağı, bostanı,
Qapı-baca, bağ – bağat yadıma düşür.
Kim dərdi moruğun Kərim yerinin,
Yastı Almalığın, Güllü dərənin?
Kəsilib yolları bəndin, bərənin,
Baba dağ, Salavat yadıma düşür.
Görən nə haldadır o Uzun meşə?
Sürülər çıxırmı Köylükdə döşə?
Həyalı, ismətli o qız bənövşə,
Göl dibi, o göy ot yadıma düşür.
Pozuldu sahmanlı o gözəl çağım,
Gedib bir görəydim o Quş bulağı
Suyuna həsrətdir dilim, dodağım,
Göy bulaq, Batabat yadıma düşür.
Vətən müqəddəsdir, ülvidir. Onun hər şeyi – dağı, daşı, torpağı, suyu, səması bizim üçün əzizdir, doğmadır. Mənim Ana vətənim Şurnuxudur. Bu məmləkət azərbaycanlıların tarixi vətəni, tarixi yurdudur. Şurnuxu kəndinin tarixi çox qədimdir, bizi təkcə ölkəmizdə deyil, bütün dünyada tanıyırlar.
Ata nəsihətini yerinə yetirən Müzəffər Ali Baş Komandan, ölkə Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə şəhidlərimizin canı, qazilərimizin qanı, ordumuzun şücaəti hesabına 30 ilə yaxın işğal altında qalan torpaqlarımız azad edildi. 2020-ci il dekabrın 24-ü Şurnuxu kəndinin Qubadlı rayonunun inzibati ərazisinə aid olan hissəsi Azərbaycan Ordusunun şanlı əsgərləri tərəfindən işğaldan azad edildikdə Ali Baş Komandan fəxrlə, qürurla “Şurnuxu Zəngəzurun giriş qapısıdır. Tezliklə biz Zəngəzurda qələbə zəfərini duyacağıq” dedi. Biz Sizlə qürur duyuruq, fəxr edirik, Ali Baş Komandan, cənab Prezident İlham Əliyev. İnanırıq ki, tezliklə Qafanda, Gorusda, Mehridə, Qarakilsədə deyəcəksiniz – “Zəngəzur bizimdir! Zəngəzur Azərbaycandır!”
Natəvan Ağayeva
Avropa.info
