Avropa ölkələri ABŞ administrasiyasının bəzi elmi tədqiqat sahələrindəki məhdudiyyətlər və maliyyənin kəsilməsi ilə işdən çıxarılan “qızıl ağılları” qarşılamağa hazırlaşır.
Avropa.info-nun məlumatına görə Yanvar ayında ABŞ-da prezidentliyə başlayan və kəskin dəyişikliklərə səbəb olan respublikaçı Donald Trampın atdığı siyasi addımlar elmi dairələrdə qorxu və təşviş yaradıb.
Tramp administrasiyasının verdiyi qərarlarla ölkədəki bəzi laboratoriyalar bağlanıb, bəzi tədqiqat sahələrində maliyyə kəsilib .
Maliyyə kəsilməsindən təsirlənən iqlim, biomüxtəliflik, çirklənmə və qadın araşdırmaları kimi tədqiqat sahələrində çalışan yüzlərlə insan kütləvi şəkildə işdən çıxarılıb.
İşdən çıxarılanlar arasında Milli Okean və Atmosfer Administrasiyasında (NOAA) bir ildən az müddətdə işləyən və sınaq müddətində olan 800-ə yaxın işçi və Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyində (EPA) 400-ə yaxın işçi var .
ABŞ Müdafiə Nazirliyi də mart ayında portfelində iqlim dəyişikliyinin təsirləri ilə bağlı araşdırmalar da daxil olmaqla 90-dan çox tədqiqatı kəsdiyini açıqladı.
Bundan əlavə, ABŞ Ticarət Departamenti Princeton Universitetində iqlimlə bağlı üç tədqiqat layihəsi üçün təxminən 4 milyon dollarlıq maliyyəni kəsəcəyini açıqladı, çünki onlar Milli Okean və Atmosfer Administrasiyasının (NOAA) məqsədlərinə uyğun gəlmir .
İqlim tədqiqatları ilə bağlı istehsal etdikləri məlumatlarla bu sahədə tədqiqatlara töhfə verən ən kritik qurumlardan olan NOAA və EPA da daxil olmaqla tədqiqatçıların kütləvi şəkildə işdən çıxarılması, bəzi laboratoriyalarının bağlanması və elmi tədqiqatların aparıldığı sahələrin məhdudlaşdırılması təkcə ABŞ-da deyil, ABŞ-dakı qurumlarla işləyən qlobal əməkdaşlar üçün də qeyri-müəyyənlik yaradıb.
Bir çox tədqiqatçı ABŞ-ı tərk etmək istəyir
“Nature” elmi araşdırma jurnalının sorğusuna görə, ABŞ-da hər 4 tədqiqatçıdan 3-ü hökumətin məhdudlaşdırıcı tədbirlərindən sonra ölkəni tərk etməyi düşünür.
Sorğuya cavab verən 1650 nəfərdən 1200-dən çoxu Kanada, Avropa və ya Avstraliyaya getməyi düşündüyünü bildirib.
Digər tərəfdən, ABŞ-ın aparıcı universitetlərində çalışan professor və ya böyük akademiklərin başqa ölkədə işləmək üçün müraciət etmələri ilə bağlı xəbərlər mətbuatda öz əksini tapıb.
2025-ci ilin ilk üç ayında Böyük Britaniyada iş üçün müraciət edən əcnəbilərin nisbəti keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 2,5% artaraq 8,5% təşkil edib.
Avropa ABŞ-ın beyin axınını fürsətə çevirmək istəyir
Tramp administrasiyası dövründə xaos, qeyri-müəyyənlik, maliyyələşmənin kəsilməsi, immiqrasiya məhdudiyyətləri və beynəlxalq əməkdaşlığın zəifləməsi ölkədə alimlər üçün mənfi atmosfer yaratsa da, Avropa ABŞ-dan gedən beyinlərə qapılarını açmaq üçün qollarını çırmalayıb.
Almaniyanın “Der Spiegel” jurnalında dərc olunan birgə bəyanatda 8 alman professor və tədqiqatçı “Almaniya üçün 100 parlaq ağıl” çağırışı edib. Akademiklər Albert Einstein və Lise Meitner kimi elm adamlarının nasist Almaniyasından mühacirət etdiklərini xatırladıb və Almaniyanın Amerikalı tədqiqatçılara qucaq açaraq o dövrdə yaşadığı beyin axınını geri qaytarmaq fürsəti əldə edə biləcəyini ifadə ediblər.
Bu arada, Almaniya, Fransa və İspaniya da daxil olmaqla bəzi Avropa hökumətləri Avropa Komissiyasını Birləşmiş Ştatlardan didərgin düşmüş akademik heyəti cəlb etmək və yeni imkanlar axtarmaq üçün cəld hərəkətə keçməyə çağırıb.
Aİ-nin “Startaplar, Tədqiqatlar və İnnovasiyalar” üzrə komissarı Yekaterina Zaharieva ABŞ-da hökumət siyasətlərindən təsirlənən tədqiqatçılar haqqında deyib: “Bu qlobal mənzərə dünyaya Avropanın elm və tədqiqatlar üçün təhlükəsiz yer olmağa davam edəcəyini göstərmək üçün bir fürsətdir”. dedi.
Avropanın həm beynəlxalq, həm də avropalı tədqiqatçıları cəlb edərək elm üçün ən yaxşı yer olması lazım olduğunu vurğulayan Zaharieva, ABŞ alimlərini cəlb etmək üçün birliyin elmi tədqiqat təşkilatı olan Avropa Araşdırma Şurasının təklif etdiyi maliyyə dəstəyi artıracaqlarını açıqladı .
13 AB ölkəsinin Brüssel administrasiyasına məktub yazaraq ABŞ-ın beyin axınına qarşı tədbir görməyə çağırdığını və Avropa Komissiyasının ABŞ-ın “ən istedadlıları” üçün xüsusi vizaların verilməsi üzərində çalışdığını qeyd edən Zaharieva, Avropanın akademik azadlığı müdafiə etmək üçün tarixi bir məsuliyyət daşıdığını vurğuladı.
Amerikalı tədqiqatçıları Avropaya cəlb etmək üçün bəzi təşəbbüslər
Uzun illər ali təhsilə sərmayə qoyuluşu baxımından ABŞ-dan geri qalan Avropa amerikalı tədqiqatçılara qapılarını açmaq üçün bu sektora ciddi investisiyalar yatırmalı və maliyyə vəsaitlərini artırmalıdır.
Fransa milli mətbuatında yer alan xəbərlərə görə, Marsel Donald Trampın siyasətindən sonra “susdurulan, senzuraya məruz qalan və maliyyələri kəsilən” onlarla elm adamını qəbul etməyə hazırlaşan şəhərlər arasındadır.
Bu çərçivədə Eks-Marsel Universitetində “Elm üçün təhlükəsiz yer” platforması yaradılmışdır. Universitet prezidenti Erik Berton bildirib ki, 300-dən çox amerikalı tədqiqatçı, 120-si NASA və Stanford da daxil olmaqla ABŞ-dakı institutlarda işləyir , martın 7-də istifadəyə verilən 15 milyon avroluq platformaya maraq göstərib.
Breton, Trampın siyasətlərindən təsirlənən sağlamlıq, LGBT, tibb, epidemiologiya və iqlim dəyişikliyi kimi sahələrdə çalışan amerikalı alimləri Marselə cəlb etməyi hədəflədiklərini qeyd edib.
Trampın siyasətlərindən təsirlənən ABŞ-dan ilk tədqiqatçıların iyun ayında gələcəyini bildirən Berton, tədqiqatçıların ailələrinin Avropaya köçünü asanlaşdırmaq üçün işlərini davam etdirdiklərini söylədi.
Berton onu da bildirib ki, 10 Avropa universiteti oxşar proqramlara başlamaq üçün onunla əlaqə saxlayıb.
Eynilə, Belçikadakı Vrije Universiteit Brussel (VUB) ABŞ siyasətlərinin “qurbanı” olan tədqiqatçıları cəlb etmək üçün vəsait ayırdığını və qarşılama mərkəzi yaratdığını elan etdi.
Universitetlərlə yanaşı, yerli hökumətlər də ABŞ-ın “parlaq ağılları” üçün tədbirlər görüblər. Şəhərin ABŞ-dan mühacirət edəcək alimlər üçün güclü bir alternativ olmasını təmin etmək istəyən Berlin Bələdiyyəsi bu məqsədlə xüsusi vəsait ayıracağını açıqlayıb.
Hollandiyanın təhsil naziri Eppo Bruins vurğuladı ki, Avropa və Hollandiya üçün dəyərli olan beynəlxalq alimlər üçün xüsusi vəsaitin ayrılması hökumət üçün prioritet olmalıdır .
